‘एमपीएससी’चा राजमार्ग:मुख्य परीक्षा:‘सामान्य अध्ययन पेपर ४’ अभ्यासाची तयारी-२
मुखपृष्ठ >> 'एमपीएससी'चा राजमार्ग >> ‘एमपीएससी’चा राजमार्ग:मुख्य परीक्षा:‘सामान्य अध्ययन पेपर ४’ अभ्यासाची तयारी-२
 
ई-पेपर
 
 

लोकसत्ता ब्लॉग


संघाने काँग्रेसलासुद्धा मदत केली आहे!
पर्यावरण हा अडथळा नव्हे, तर निकोप विकासाचा पाया

गाण्यातील ‘साऊण्ड’चा आनंद अनुभवता आला पाहिजे

माणसं बदलण्यापेक्षा धोरणं बदला!

alt

सर्व काही अण्णांनीच करावे, असे लोकांना वाटणे हीच उणीव..

alt
कांद्याचा भाव शंभर रूपये किलो का नको?
 alt
पीडीएतील दिवस आणि अभिनयाचा श्रीगणेशा
 alt
दुर्बलांना पोसणे म्हणजे सबलीकरण नव्हे!
नक्कल करायलाही अक्कल लागते!
मेधा पाटकर यांचे ऐकले असते, तर एकही पूल
झाला नसता!
alt
‘नक्कल’ न करणे हाच बाळासाहेबांचा खरा
वारसा
पाच वर्षे प्रभावी सरकार
देऊ शकेल अशी पर्यायी
व्यवस्था मला दिसत
नाही!
एक तळमळ बोलकी
झाली
आनंदवनाच्या ‘प्रवाहा’त एकरूप आमटेंची तिसरी पिढी..
लोकांसाठी नव्हे ,
लोकांच्या सोबत...
एक गोष्ट आमच्याकडे शक्यतो होत नाही, ती म्हणजे ‘इ'लॉजिकल्’
बोलणं किंवा वागणं!
‘विचार’ निश्चित झाला
की शब्द आपोआप
सामोरे येतात
‘जमिनीचा पैसा
बिल्डरांना नाही, तर सरकारला मिळायला
हवा!’

दि.०९-११-२०१२ रोजी बाजार बंद झाला त्यावेळचा भाव



 

‘एमपीएससी’चा राजमार्ग:मुख्य परीक्षा:‘सामान्य अध्ययन पेपर ४’ अभ्यासाची तयारी-२ Bookmark and Share Print E-mail

कैलास भालेकर, शुक्रवार, २५ मे २०१२
प्राध्यापक, द युनिक अ‍ॅकॅडमी, पुणे.

This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it
अर्थव्यवस्था आणि नियोजन
भारतीय अर्थव्यवस्थेच्या आणि महाराष्ट्राच्या अर्थव्यवस्थेतील महत्त्वपूर्ण बाबींचा यामध्ये समावेश करण्यात आला असून या घटकांमध्ये नऊ प्रकरणे समाविष्ट करण्यात आलेली आहेत. अर्थव्यवस्था आणि नियोजन घटकाचा अभ्यास करताना अर्थव्यवस्थेतील मूलभूत संकल्पना, शासकीय यंत्रणा आणि महत्त्वाचे शासकीय कार्यक्रम यावर अधिक भर देण्याची गरज आहे.

भारतातील पंचवार्षिक नियोजन अभ्यासताना- नियोजनाची प्रक्रिया, नियोजन आयोग, राष्ट्रीय विकास परिषद यांची रचना, पहिली ते अकरावी पंचवार्षिक योजना आणि बाराव्या पंचवार्षिक योजनेचा आराखडा विस्तृतपणे अभ्यासणे आवश्यक ठरते. प्रत्येक पंचवार्षिक योजनेतील घोषवाक्य, प्रतिमान, महत्त्वाचे कार्यक्रम आणि सकल देशांतर्गत उत्पादनवाढीचे उद्दिष्ट आणि साध्य ही आकडेवारी महत्त्वाची आहे.
दारिद्रय़, बेरोजगारी आणि प्रादेशिक विषमता या भारतीय अर्थव्यवस्थेसमोरील आव्हानांचा देखील पहिल्या प्रकरणांतर्गत समावेश करण्यात आलेला आहे. दारिद्रय़ाची रेषा ठरविण्यासंदर्भातील महत्त्वाची मानके, महत्त्वाच्या समित्या आणि अहवाल, दारिद्रय़ाची महत्त्वाची कारणे आणि त्यावरील उपाययोजना यांचे आकलन वस्तुनिष्ठपणे करणे महत्त्वपूर्ण ठरते. दारिद्रय़निर्मूलनाच्या महत्त्वाच्या कार्यक्रमाचा अभ्यास अधिक नेमकेपणाने आणि सद्य:स्थितीच्या संदर्भासह करणे आवश्यक ठरते. बेरोजगारी, प्रादेशिक विषमता  या आव्हानांचे स्वरूप, त्यांची कारणे आणि त्यासंदर्भातील महत्त्वाचे शासकीय कार्यक्रम, धोरणे आणि यंत्रणा यांची नेमकी माहिती अधिकृत आकडेवारीसह मिळविणे आवश्यक ठरते.
सामाजिक आणि आर्थिक विकासाचे निर्देशांक कोणते आहेत? त्या निर्देशांकाच्या माहितीबरोबरच राष्ट्रीय आणि राज्यांची तुलनात्मक स्थिती याविषयीचे आकलनदेखील तितकेच महत्त्वाचे आहे. सामाजिक आणि आर्थिक विकासासंदर्भातील राष्ट्रीय प्रगती आणि निर्देशांक अभ्यासण्याबरोबरच महाराष्ट्राचे सद्य:स्थितीतील संदर्भासह तुलनात्मक अवलोकन वस्तुनिष्ठरीत्या करण्याची आवश्यकता आहे. या सर्व माहितीची नोंद तक्त्यांमध्ये केल्यास रिव्हिजनसाठी लाभदायक ठरेल. ७३वी आणि ७४वी घटनादुरुस्ती आणि त्यातील महत्त्वपूर्ण तरतुदींची माहिती अभ्यासणे आवश्यक आहे. विकेंद्रित नियोजनाचे महत्त्व आणि विकेंद्रित नियोजनाचे महत्त्वाचे लाभ वस्तुनिष्ठरीत्या अभ्यासणे महत्त्वाचे आहे. नागरी आणि ग्रामीण पायाभूत संरचनांचा विकास हे स्वतंत्र प्रकरण अभ्यासक्रमामध्ये समाविष्ट करण्यात आलेले आहे. रस्ते वाहतूक, रेल्वे वाहतूक, हवाई वाहतूक, अंतर्गत जलवाहतूक, सागरी वाहतूक, ऊर्जा, दूरसंचार, पाणीपुरवठा आणि गृहनिर्माण या सर्व पायाभूत संरचनांच्या विकासासाठीची महत्त्वाची शासकीय धोरणे, यंत्रणा, कार्यक्रम यांची तयारी अधिक नेमकेपणाने करण्याची गरज आहे. त्यादृष्टीने वृत्तपत्रे आणि महत्त्वाच्या नियतकालिकांमधील वाचन उपयुक्त ठरते. सार्वजनिक-खासगी सहकार्य प्रारूप (PPP), परकीय थेट गुंतवणूक (FDI ), बांधा, वापरा, हस्तांतर करा (BOT), बांधा, वापरा, लीज आणि हस्तांतर करा (BOLT) यांसारख्या धोरणात्मक तरतुदींचे अवलोकन देखील महत्त्वाचे आहे.
लघुउद्योग, कुटीरोद्योग, ग्रामोद्योग, मोठे उद्योग यांचे स्वरूप आणि विकास यांचा महाराष्ट्राच्या विशेष संदर्भासह अभ्यास आवश्यक असून, या उद्योगांच्या विकासासंदर्भात शासनाच्या धोरणात्मक तरतुदींची अचूक माहिती मिळविणे त्या दृष्टीने महत्त्वाची आहे.
लघु उद्योगांवरील उदारीकरण, खासगीकरण आणि जागतिकीकरणाचा प्रभाव परीक्षेच्या वस्तुनिष्ठ आणि बहुपर्यायी स्वरूपाच्या अनुषंगाने अभ्यासणे उपयुक्त ठरते. विशेष आर्थिक क्षेत्र (SEZ), स्पेशल पर्पज व्हेईकल (SPV)यांचा सद्य:स्थितीतील संदर्भासह अभ्यास करणे आवश्यक आहे. सहकार संकल्पनेचा अर्थ आणि महत्त्व, उद्दिष्टे, सहकाराची जुनी आणि नवी तत्त्वे यावर आधारित महत्त्वपूर्ण तपशिलांची नेमकी तयारी करणे गरजेचे आहे. महाराष्ट्रातील सहकारी चळवळीची भूमिका, महत्त्व आणि सहकाराचे जागतिकीकरणाच्या स्पर्धेतील भवितव्य यांचे आकलन सद्य:स्थितीतील संदर्भासह करणे महत्त्वाचे आहे. सहकारविषयक कायद्यांच्या विविध तरतुदींबरोबरच सहकारामधील पर्यवेक्षण, लेखापरीक्षण यासंदर्भातील अद्ययावत आकलनदेखील तितकेच महत्त्वाचे आहे. महाराष्ट्राच्या सहकार-चळवळीचे पुनर्विलोकन, सुधारणा आणि भवितव्य यासंदर्भातील विविध अभ्यासांच्या आधारे वस्तुनिष्ठ माहिती मिळविणे हा देखील या उपघटकाच्या तयारीतील महत्त्वाचा भाग आहे. कृषी विपणनासंदर्भातील पर्यायी धोरणासंदर्भातील अलीकडील काळातील विविध घडामोडींचा परिचय घेणे अधिक उपयुक्त ठरेल.
आर्थिक सुधारणांच्या पाश्र्वभूमीचा आढावा घेताना आर्थिक सुधारणांच्या अगोदरच्या आंतरराष्ट्रीय आणि राष्ट्रीय घडामोडींची माहिती नेमकेपणाने आणि तपशीलवार मिळविणे आवश्यक आहे. उदारीकरण, खासगीकरण आणि जागतिकीकरण या संकल्पनांचे अचूक आकलन करतानाच यावर कशा प्रकारचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न विचारले जाऊ शकतात याचा अंदाज घेणेदेखील तितकेच महत्त्वाचे आहे. आर्थिक सुधारणांमधील समाविष्ट विविध धोरणे आणि तरतुदी यांची माहिती मिळविणे आवश्यक आहे. खासगीकरण, उदारीकरण आणि जागतिकीकरण धोरणाचा प्रभाव आणि मर्यादा यांचे आकलन वस्तुनिष्ठरीत्या करण्याची आवश्यकता आहे. त्यासंदर्भातील वृत्तपत्रांतील आणि विविध नियतकालिकांतील अर्थविषयक वाचन उपयुक्त ठरेल.
अर्थव्यवस्था आणि नियोजन या घटकाचा अभ्यास नेमकेपणाने आणि योग्य संदर्भाच्या आधारे केल्यास या घटकामध्ये अधिक गुण मिळविणे शक्य होईल.

वाचण्यासाठी इमेजवर क्लिक करा.


 

व्हिडिओ

लाउडस्पीकर  
'महागाई' या विषयावरील चर्चा
blk
आयडिया एक्स्चेंज  
जेष्ठ नाट्यकर्मी विजया मेहता
blk
व्हिवा लाऊंज  
डॉ. रश्मी करंदीकर - पोलीस अधीक्षक (राज्य महामार्ग)
blk
सागर परिक्रमा - २  
‘नौदलवीरा’च्या साहसी प्रवासाला सुरूवात!
लोकसत्ता युट्युब चॅनल
<iframe width="300" height="275" src="http://www.youtube.com/embed/bA4XUHbGh-c" frameborder="0" allowfullscreen></iframe>

लोकसत्ताच्या फेसबुक पेजवरील फोटो अल्बम

'सॅण्डी' संकट!

यश चोप्रा : ‘किंग ऑफ रोमान्स’

लोकसत्ता फेसबुक पेज - कव्हर फोटो

आणखी फोटो पाहण्यासाठी खालील लाईक बटणावर क्लिक करा

‘लोकसत्ता’चे विविध अ‍ॅप्स विनामुल्य डाऊनलोड करा-

वासाचा पयला पाऊस आयला

 


 

साप्ताहिक पुरवणी

लोकरंग (दर रविवारी)


चतुरंग
(दर शनिवारी)

 नवऱ्याकडून घरकामाचा पगार?

alt

 गरज शोधांची जननी

 एक उलट..एक सुलट : वेगळा.. वेगळा..

alt

 करिअरिस्ट मी : ..आणि समस्या ‘सायलेन्ट’ झाल्या

alt

 स्त्री समर्थ : उद्योगस्वामिनी

 बोधिवृक्ष : सूक्ष्मात वसते ब्रह्मांड

 गावाकडची चव : अंबाजोगाईची ‘वैष्णवी’ चव

alt

 आनंदाचं खाणं : अचपळ मन माझे..

alt

 ब्लॉग माझा : आयडिया लई भारी!

alt

 स्त्री जातक : आधी कळस मग पाया रे..!

alt

 अनघड अवघड : बोलायलाच हवं!


वास्तुरंग
(दर शनिवारी)

alt

 एक आस.. उभारीची!

alt

 फटाक्यांपासून इमारतीची सुरक्षा

alt

 घरसजावटीसाठी…
आणखी वाचा...

व्हिवा (दर शुक्रवारी

alt

 फुल टू कल्ला

alt

 कट्टा

alt

 एन्जॉय
आणखी वाचा...

करिअर वृत्तान्त (दर सोमवारी)

 ‘इंग्लिश-विंग्लिश’ :न्यूनगंडाच्या बुडबुडय़ाची गोष्ट
alt   सुट्टी आणि अभ्यास
alt  शिकवून कोणी शिकतं का?
आणखी वाचा...

अर्थवृत्तान्त (दर सोमवारी)

 विमा विश्लेषण : जीवन तरंग
 ‘अर्थ’पूर्ण : महागाईचा भस्मासूर
 गुंतवणूकभान : नव्या दमाचा शूर शिपाई
आणखी वाचा...

आजचे फोटो