‘एमपीएससी’चा राजमार्ग : मुख्य परीक्षा - सामान्य अध्ययन-४. ‘विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विकास’ घटकाची तयारी-३
मुखपृष्ठ >> 'एमपीएससी'चा राजमार्ग >> ‘एमपीएससी’चा राजमार्ग : मुख्य परीक्षा - सामान्य अध्ययन-४. ‘विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विकास’ घटकाची तयारी-३
 
ई-पेपर
 
 

लोकसत्ता ब्लॉग


संघाने काँग्रेसलासुद्धा मदत केली आहे!
पर्यावरण हा अडथळा नव्हे, तर निकोप विकासाचा पाया

गाण्यातील ‘साऊण्ड’चा आनंद अनुभवता आला पाहिजे

माणसं बदलण्यापेक्षा धोरणं बदला!

alt

सर्व काही अण्णांनीच करावे, असे लोकांना वाटणे हीच उणीव..

alt
कांद्याचा भाव शंभर रूपये किलो का नको?
 alt
पीडीएतील दिवस आणि अभिनयाचा श्रीगणेशा
 alt
दुर्बलांना पोसणे म्हणजे सबलीकरण नव्हे!
नक्कल करायलाही अक्कल लागते!
मेधा पाटकर यांचे ऐकले असते, तर एकही पूल
झाला नसता!
alt
‘नक्कल’ न करणे हाच बाळासाहेबांचा खरा
वारसा
पाच वर्षे प्रभावी सरकार
देऊ शकेल अशी पर्यायी
व्यवस्था मला दिसत
नाही!
एक तळमळ बोलकी
झाली
आनंदवनाच्या ‘प्रवाहा’त एकरूप आमटेंची तिसरी पिढी..
लोकांसाठी नव्हे ,
लोकांच्या सोबत...
एक गोष्ट आमच्याकडे शक्यतो होत नाही, ती म्हणजे ‘इ'लॉजिकल्’
बोलणं किंवा वागणं!
‘विचार’ निश्चित झाला
की शब्द आपोआप
सामोरे येतात
‘जमिनीचा पैसा
बिल्डरांना नाही, तर सरकारला मिळायला
हवा!’

दि.०९-११-२०१२ रोजी बाजार बंद झाला त्यावेळचा भाव



 

‘एमपीएससी’चा राजमार्ग : मुख्य परीक्षा - सामान्य अध्ययन-४. ‘विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विकास’ घटकाची तयारी-३ Bookmark and Share Print E-mail

कैलास भालेकर - शनिवार, २ जून २०१२
प्राध्यापक, द युनिक अ‍ॅकॅडमी, पुणे.

This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it

जैवतंत्रज्ञान क्षेत्राचा विकास भारताच्या विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विकासातील महत्त्वाचा टप्पा असून जैवतंत्रज्ञानाचे मानवी जीवनामध्ये सुधारणा घडवून आणण्याचे सामथ्र्य मोठे आहे. भारताच्या कृषी क्षेत्रातील प्रगतीसाठी जैवतंत्रज्ञान क्षेत्राचे योगदान मोठे आहे. भारताच्या कृषी क्षेत्रातील उत्पादकता आणि उत्पन्न वाढविणे ही आव्हानात्मक बाब असून जैवतंत्रज्ञानाची भूमिका त्यासाठी अत्यंत महत्त्वाची ठरते. जैवतंत्रज्ञानामध्ये अधिक उत्पादन असणारी, पाण्याचा ताण सहन करणारी आणि अधिक रोगप्रतिकारक क्षमता असणारे पिकांचे वाण विकसित करण्यासाठी संशोधन केले जात आहे. जैवतंत्रज्ञानाच्या उपयोजनाने पिकांची उत्पादकता वाढविण्याबरोबरच टिकाऊपणा आणि उपयुक्तता वाढविणे शक्य ठरते. भारताच्या कृषी क्षेत्रातील प्रगतीसाठी जैवतंत्रज्ञानाचा विकास आवश्यक असून जैवतंत्रज्ञान क्षेत्राच्या प्रगतीसाठी कार्यरत असणाऱ्या यंत्रणांची माहिती हा ‘जैवतंत्रज्ञान’ उपघटकाच्या तयारीतील महत्त्वाचा टप्पा ठरतो.
जैवतंत्रज्ञानाचे औद्योगिक उपयोजनदेखील महत्त्वाचे असून भारतातील जैवतंत्रज्ञान क्षेत्राने आंतरराष्ट्रीय स्तरावर महत्त्वाचे स्थान निर्माण केले आहे. जैवतंत्रज्ञान उद्योगामध्ये संशोधन आणि विकास मोठय़ा प्रमाणात होत असून, आगामी कालावधीत जैवतंत्रज्ञान क्षेत्रामध्ये अधिक संधी निर्माण करण्याची जैवतंत्रज्ञान क्षेत्राची क्षमता मोठी आहे. भारताच्या अर्थव्यवस्थेच्या विकासाचा रोजगारनिर्मिती हा महत्त्वाचा घटक आहे. जैवतंत्रज्ञान क्षेत्राची रोजगारनिर्मिती क्षमता आगामी कालावधीत खूपच महत्त्वाची ठरेल. जैवतंत्रज्ञानामुळे औद्योगिक क्षेत्रात मोठय़ा प्रमाणात रोजगार उपलब्ध होऊ शकतील. भारतामध्ये प्रशिक्षित मनुष्यबळाला मोठी संधी उपलब्ध होऊ शकेल. जैवतंत्रज्ञान उद्योगातील विविध प्रवाहांचे आकलन या घटकाच्या तयारीसाठी आवश्यक आहे. जैवतंत्रज्ञानातील महत्त्वाच्या संकल्पना समजून घेऊन त्यावर आधारित कशा प्रकारचे प्रश्न अपेक्षित आहेत याचा अंदाज घेऊन या घटकाची तयारी करता येते. जैवतंत्रज्ञान क्षेत्रातील महत्त्वाच्या संकल्पनांचे आकलन विज्ञान-तंत्रज्ञानाच्या संदर्भपुस्तकांच्या साहाय्याने करता येते. तसेच, इंटरनेटवरदेखील यासंदर्भात माहिती उपलब्ध असते. इंटरनेटवरील माहितीचे संकलन करून त्याच्या नोट्स बनविल्यास जलद आणि सुलभरीत्या अभ्यास करणे शक्य होते.
जैवतंत्रज्ञानाचे अन्न तंत्रज्ञान क्षेत्रातदेखील उपयोजन आहे. त्यासंदर्भातील संशोधनातील महत्त्वपूर्ण बाबींचे अद्ययावत आकलन आवश्यक आहे. पर्यावरणदृष्टय़ा जैवतंत्रज्ञानाचे उपयोजन आणि पर्यावरणविषयक विकासासाठी जैवतंत्रज्ञान संशोधनाचे महत्त्वाचे टप्पे या बाबींचे आकलनदेखील महत्त्वाचे आहे. जैवतंत्रज्ञान क्षेत्राचा विकास ऊर्जानिर्मितीसाठीदेखील महत्त्वाचा असून, त्यासंदर्भातील प्रचलित घडामोडींचे संकलन या उपघटकाच्या तयारीसाठी उपयुक्त ठरेल. भारताच्या नसíगक साधनसंपत्तीच्या विकासासाठी जैवतंत्रज्ञान विकासाचे योगदान मोठे असून त्यासाठी शासनाद्वारे राबविलेले कार्यक्रम, योजना आणि कार्यरत असणाऱ्या यंत्रणांचा अभ्यास आवश्यक ठरतो. या बाबींच्या माहितीसाठी शासनाच्या वेबसाईटचा आणि ‘इंडिया इयर बुक’ या पुस्तकाचा संदर्भ घेता येतो.
‘जनुकीय अभियांत्रिकी’ या संकल्पनेच्या आकलनाबरोबरच जनुकीय अभियांत्रिकीचे उपयोजन कोणकोणत्या क्षेत्रात होते याची माहिती आवश्यक ठरते. जनुकीय अभियांत्रिकीची पशुसंवर्धन क्षेत्रामध्ये असलेल्या उपयोजनाचे संकल्पनात्मक आकलन महत्त्वाचे आहे. भारतामध्ये दुधाची उपलब्धता वाढविण्यासाठी पशुसंवर्धन महत्त्वाचे आहे. पशुसंवर्धनाची उत्पादकता वाढविण्यासाठी जनुकीय अभियांत्रिकीतील संशोधन महत्त्वाचे आहे. पशुसंवर्धन क्षेत्रात विशेषत: पशु-आरोग्य क्षेत्रात जनुकीय अभियांत्रिकी महत्त्वाची असून सद्य:स्थितीतील त्यासंदर्भातील विविध घडामोडींची वस्तुनिष्ठ माहिती मिळविणे गरजेचे ठरते.
‘अन्नसुरक्षा’ निर्माण करण्यासाठी अन्नधान्याचे उत्पादन वाढविणे आवश्यक ठरते. अन्नधान्याचे उत्पादन वाढविण्यासाठी अन्नधान्याच्या उत्पादकतेत वाढ महत्त्वाची ठरते. त्यादृष्टीने जनुकीय बदल घडविलेले अन्नधान्य हा एक महत्त्वाचा पर्याय ठरतो. जनुकीय बदल घडविलेले अन्न (जेनेटीकली मॉडीफाईड फूड) यामध्ये सध्या संशोधन होत असून, जनुकीय बदल घडविलेल्या अन्न उपयोजनासंदर्भात असणाऱ्या महत्त्वाच्या प्रवाहांचे आकलन आवश्यक आहे. जनुकीय बदल घडविलेले अन्न यासंदर्भात नियमनांची आवश्यकता आहे. तसेच जनुकीय बदल घडविलेले अन्न या संदर्भातील महत्त्वाच्या तंत्रज्ञानविषयक संकल्पनात्मक बाबींचे आकलन हादेखील या उपघटकाच्या तयारीतील महत्त्वाचा भाग ठरतो. जनुकीय अभियांत्रिकीद्वारे निर्मित पिकांच्या वाणांच्या विकासासाठी संशोधन होत आहे. जनुकीय अभियांत्रिकीच्या उपयोजनासंदर्भात विविध नियमने असून या नियमनांची आणि नियामक यंत्रणांची माहिती उपयुक्त ठरते.
जनुकीय उपचार (जीन थेरपी) यांसारख्या संकल्पनांचे आकलन आवश्यक असून जनुकीय उपचाराचे महत्त्व कोणते आहे? सध्या यासंदर्भात झालेल्या संशोधनांची माहिती मिळविता येते. या सर्व बाबींशी संबंधित समस्यांचे आकलन हा या उपघटकाच्या तयारीतील महत्त्वाचा भाग आहे. जनुकीय उपचारासंदर्भात आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील महत्त्वाच्या घडामोडींचे आकलनदेखील उपयुक्त ठरेल. जैवतंत्रज्ञान विकासाशी निगडित नतिक, सामाजिक आणि कायदेशीर बाबींची माहिती मिळविताना संभाव्य परिणामांची माहिती मिळविणेदेखील उपयुक्त ठरते. या संदर्भातील शासकीय उपाययोजना, धोरणे आणि नियमने अद्ययावत माहितीचे संकलन उपयुक्त ठरेल.
जनुकीय अभियांत्रिकीद्वारे उत्पादित बियाणे आणि त्यांच्या गुणवत्ताविषयक आकलन महत्त्वाचे आहे. त्यासंदर्भातील अलीकडील कालावधीत महत्त्वपूर्ण प्रवाहांचा वेध घेणे गरजेचे ठरते. अर्थातच ही तयारी वस्तुनिष्ठ संदर्भासह करणे महत्त्वाचे आहे. बीटी कापूस, बीटी वांगे यांसारख्या बियाण्यांची माहिती आणि त्यासंदर्भातील महत्त्वाच्या धोरणांची माहिती मिळविता येते.
जैवतंत्रज्ञानाला प्रोत्साहन देणाऱ्या शासनाच्या धोरणांची माहिती अद्ययावत संदर्भासह करणे आवश्यक ठरते. जैवतंत्रज्ञान घटकाच्या तयारीसाठी अद्ययावत संदर्भाच्या आकलनावर भर द्यावा लागतो.
वाचण्यासाठी इमेजवर क्लिक करा.


 

व्हिडिओ

लाउडस्पीकर  
'महागाई' या विषयावरील चर्चा
blk
आयडिया एक्स्चेंज  
जेष्ठ नाट्यकर्मी विजया मेहता
blk
व्हिवा लाऊंज  
डॉ. रश्मी करंदीकर - पोलीस अधीक्षक (राज्य महामार्ग)
blk
सागर परिक्रमा - २  
‘नौदलवीरा’च्या साहसी प्रवासाला सुरूवात!
लोकसत्ता युट्युब चॅनल
<iframe width="300" height="275" src="http://www.youtube.com/embed/bA4XUHbGh-c" frameborder="0" allowfullscreen></iframe>

लोकसत्ताच्या फेसबुक पेजवरील फोटो अल्बम

'सॅण्डी' संकट!

यश चोप्रा : ‘किंग ऑफ रोमान्स’

लोकसत्ता फेसबुक पेज - कव्हर फोटो

आणखी फोटो पाहण्यासाठी खालील लाईक बटणावर क्लिक करा

‘लोकसत्ता’चे विविध अ‍ॅप्स विनामुल्य डाऊनलोड करा-

वासाचा पयला पाऊस आयला

 


 

साप्ताहिक पुरवणी

लोकरंग (दर रविवारी)


चतुरंग
(दर शनिवारी)

 नवऱ्याकडून घरकामाचा पगार?

alt

 गरज शोधांची जननी

 एक उलट..एक सुलट : वेगळा.. वेगळा..

alt

 करिअरिस्ट मी : ..आणि समस्या ‘सायलेन्ट’ झाल्या

alt

 स्त्री समर्थ : उद्योगस्वामिनी

 बोधिवृक्ष : सूक्ष्मात वसते ब्रह्मांड

 गावाकडची चव : अंबाजोगाईची ‘वैष्णवी’ चव

alt

 आनंदाचं खाणं : अचपळ मन माझे..

alt

 ब्लॉग माझा : आयडिया लई भारी!

alt

 स्त्री जातक : आधी कळस मग पाया रे..!

alt

 अनघड अवघड : बोलायलाच हवं!


वास्तुरंग
(दर शनिवारी)

alt

 एक आस.. उभारीची!

alt

 फटाक्यांपासून इमारतीची सुरक्षा

alt

 घरसजावटीसाठी…
आणखी वाचा...

व्हिवा (दर शुक्रवारी

alt

 फुल टू कल्ला

alt

 कट्टा

alt

 एन्जॉय
आणखी वाचा...

करिअर वृत्तान्त (दर सोमवारी)

 ‘इंग्लिश-विंग्लिश’ :न्यूनगंडाच्या बुडबुडय़ाची गोष्ट
alt   सुट्टी आणि अभ्यास
alt  शिकवून कोणी शिकतं का?
आणखी वाचा...

अर्थवृत्तान्त (दर सोमवारी)

 विमा विश्लेषण : जीवन तरंग
 ‘अर्थ’पूर्ण : महागाईचा भस्मासूर
 गुंतवणूकभान : नव्या दमाचा शूर शिपाई
आणखी वाचा...

आजचे फोटो