अन्यथा : व्यक्ती आणि व्यवस्था
मुखपृष्ठ >> अन्यथा >> अन्यथा : व्यक्ती आणि व्यवस्था
 
ई-पेपर
 
 

लोकसत्ता ब्लॉग


संघाने काँग्रेसलासुद्धा मदत केली आहे!
पर्यावरण हा अडथळा नव्हे, तर निकोप विकासाचा पाया

गाण्यातील ‘साऊण्ड’चा आनंद अनुभवता आला पाहिजे

माणसं बदलण्यापेक्षा धोरणं बदला!

alt

सर्व काही अण्णांनीच करावे, असे लोकांना वाटणे हीच उणीव..

alt
कांद्याचा भाव शंभर रूपये किलो का नको?
 alt
पीडीएतील दिवस आणि अभिनयाचा श्रीगणेशा
 alt
दुर्बलांना पोसणे म्हणजे सबलीकरण नव्हे!
नक्कल करायलाही अक्कल लागते!
मेधा पाटकर यांचे ऐकले असते, तर एकही पूल
झाला नसता!
alt
‘नक्कल’ न करणे हाच बाळासाहेबांचा खरा
वारसा
पाच वर्षे प्रभावी सरकार
देऊ शकेल अशी पर्यायी
व्यवस्था मला दिसत
नाही!
एक तळमळ बोलकी
झाली
आनंदवनाच्या ‘प्रवाहा’त एकरूप आमटेंची तिसरी पिढी..
लोकांसाठी नव्हे ,
लोकांच्या सोबत...
एक गोष्ट आमच्याकडे शक्यतो होत नाही, ती म्हणजे ‘इ'लॉजिकल्’
बोलणं किंवा वागणं!
‘विचार’ निश्चित झाला
की शब्द आपोआप
सामोरे येतात
‘जमिनीचा पैसा
बिल्डरांना नाही, तर सरकारला मिळायला
हवा!’

दि.०९-११-२०१२ रोजी बाजार बंद झाला त्यावेळचा भाव



 

अन्यथा : व्यक्ती आणि व्यवस्था Bookmark and Share Print E-mail

 

गिरीश कुबेर - शनिवार, २३ जून २०१२
This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it

व्यक्तींच्या ‘संस्था’ व्हायला वेळ लागत नाही.. पण गुन्हा तो गुन्हाच हे सांगणारी व्यवस्था असते.. तुम्ही चूक केली असेल तर व्यवस्थेला आव्हान द्यायचा प्रयत्न करू नका, हा धडाही असतो.. तो शिकायचा की नाही?
गुंडपुंडसुद्धा धर्मार्थ कामे करून नावलौकिक मिळवण्याचा प्रयत्न करतात, त्यासाठी देणग्या देतात.. सेवाभावी संस्थांना मदत करतात. पण म्हणून काही त्यांनी केलेल्या गुन्ह्याची तीव्रता कमी होत नाही आणि तेव्हा तो माफ  करणेही योग्य नाही..


गेल्याच आठवडय़ात, अमेरिकेत सध्या गाजणाऱ्या सर्वात मोठय़ा आर्थिक गुन्ह्याच्या खटल्याचा निकाल लागला. त्याच्या निकालात न्यायाधीशांनी हे उद्गार काढले. आरोपी होता ‘अमेरिकी स्वप्न’ ज्याला म्हणता येईल तशा परिकथेचा नायक, जन्माने अनाथ. तेव्हा अर्थातच गरीब. मग कोणाकोणाच्या मदतीनं अमेरिकेत स्थलांतर. हॉर्वर्डसारख्या प्रत्येकाचं स्वप्न असलेल्या शिक्षण संस्थेत मग अध्ययन. वेगवेगळय़ा ठिकाणी पुढे नोकऱ्या आणि कारकीर्दीच्या अखेरच्या टप्प्यात तर प्रॉक्टर अ‍ॅण्ड गॅम्बल, गोल्डमन सॅक.. अशा उद्योग, अर्थविश्वाला ललामभूत ठरणाऱ्या संस्थांचं उच्च पद. रस्त्यावरनं सुरू झालेला हा प्रवास अनेक पिढय़ांना रस्ता दाखवणारा. मोठं कसं आणि किती व्हायचं हे दाखवणारा.
पण रजत गुप्ता यांचा हा चंदेरी प्रवास तुरुंगात संपणार हे गेल्या आठवडय़ात नक्की झालं आणि अनेकांच्या स्वप्नांना तडे गेले. उच्च पदावरील जबाबदारीचा भाग म्हणून मिळणारी माहिती व्यापारी हेतूसाठी इतरांना देणं आणि त्यातून फायदा कमावणं हे नवबाजारपेठीय व्यवस्थेतील अत्यंत घृणास्पद पाप. ते गुप्तांच्या नावावर आहे. अत्यंत घृणास्पद अशासाठी की संपूर्ण बाजारपेठीय व्यवस्थेवरचा विश्वासच त्यामुळे उडून जाऊ शकतो. ज्या काळात माहिती ही भोग्य वस्तू असते आणि जिच्या आदानप्रदानामुळे फायदा-नुकसानीची गणितं बदलू शकतात, त्या काळात माहिती फोडणं हा गंभीर व्यभिचार ठरतो आणि तो करणाऱ्यास तितकीच गंभीर शिक्षा होणं आवश्यक असतं.
तो गुन्हा गुप्ता यांनी केला असंच जेव्हा उघड व्हायला लागलं तेव्हा उद्योगविश्वाची दातखिळीच काय ती बसायची राहिली. आपल्याकडे उद्योगविश्वात अनेक वासरं आहेत. त्यामुळे त्यातल्या त्यात लंगडय़ा का होईना पण गाईपणामुळेच शहाणे आहेत असं मानलं जाणाऱ्या अनेकांना गुप्ता यांच्यावरील कारवाईचा धक्का बसला. दुनिया मुठ्ठीमध्ये वगैरे घेऊ पाहणारे मुकेश अंबानी, आपल्या शांत, संयत सामाजिक भूमिकांसाठी ओळखले जाणारे आदी गोदरेज वगैरेंनी गुप्ता यांच्या बाजूनं पत्रकं काढली. गुप्ता यांच्यावर कसा अन्याय झाला आहे आणि ते किती सज्जनोत्तम आहेत, याचे दाखले भारतातून दिले गेले. इतकंच काय आपल्याकडनं अनेक जण गुप्ता यांच्या विरोधातील खटल्यात चारित्र्य साक्षीदार म्हणून थेट अमेरिकेतच गेले. म्हणजे अमुकतमुक व्यक्ती किती चांगली आहे आणि ती गुन्हा करणं कसं शक्यच नाही. असं न्यायालयात शपथेवर सांगायचं. अनेकांनी ते काम चोख बजावलं. गुप्ता यांनी किती सामाजिक संस्थांना किती प्रचंड देणग्या दिल्यात त्याच्या याद्या सादर झाल्या. आणि पाठोपाठ युक्तिवाद. इतक्या देणग्या देणारा पैशासाठी कशाला गैरव्यवहार करेल.
वरकरणी बिनतोडच म्हणणं हे. पण निकालाची वेळ आली तेव्हा न्यायालयानं या सगळय़ा मान्यवरांच्या मताला केराच्या टोपलीत फेकण्यासाठी एक क्षणही घालवला नाही. तसं करताना या मंडळींना न्यायालयानं ऐकवलं, ‘गुन्हेगारानं देणग्या दिल्या म्हणून त्याचा गुन्हा माफ होत नाही वा त्याचं गांभीर्य कमीही करता येत नाही. गुन्हा तो गुन्हाच.’ इतकं म्हणून न्यायालय थांबलं नाही. या प्रकरणात गुप्ता यांना दोषी ठरवण्यात आलं. त्यांची शिक्षा आता जाहीर होईल. या प्रकारच्या गुन्ह्यासाठी जास्तीत जास्त २० र्वष तुरुंगवासाची शिक्षा होऊ शकते.
वास्तविक या प्रकरणात अमेरिकेच्या भांडवली बाजार नियंत्रकानं गेल्या वर्षी गुप्ता यांच्यावर साधी प्रशासकीय कारवाईची नोटीस बजावली होती. ती अर्थातच गुप्ता यांना अमान्य होती. म्हणून गुप्ता यांनी नियंत्रकाच्या कारवाईला आव्हान दिलं. हा आव्हान अर्ज दाखल झाल्या झाल्या लगेचच नियंत्रकानं गुप्ता यांच्यावर बजावलेली कारवाईची नोटीस मागे घेतली. झालं. गुप्ता यांना वाटलं आपण जिंकलो.
आणि तिथेच त्यांची मोठी चूक झाली. दोनेक महिन्यांत बाजारपेठ नियंत्रक हात धुऊन गुप्ता यांच्या मागे लागला. इतका की गुप्ता यांनी ज्याला ही माहिती पुरवली त्या राजरत्नम याच्याशी त्यांचं झालेलं बोलणं आणि त्या पाठोपाठ लगेचच झालेले मोठमोठे व्यवहार याची जंत्रीच बाजार नियंत्रकानं मिळाली. हा सगळा तपशील गुप्ता यांच्या विरोधात परिस्थितीजन्य पुरावा म्हणून कामी आला आणि गुप्ता यांच्यावरचा आरोप सिद्ध झाला. या गुन्ह्यासाठी शिक्षा होणारी गुप्ता ही आतापर्यंतची सवर्ोेच्च व्यक्ती. त्यांना दोषी ठरवताना न्यायाधीशांना मनापासून दु:ख होत होतं. न्यायमंडळातल्या काही तरुण न्यायाधीशांच्या डोळय़ांत पाणी आलं. इतक्या मोठय़ा माणसाला गुन्हेगार ठरवणं हे नाही म्हटलं तरी अवघडच असतं. आणि परत ही व्यक्ती उद्योग, अर्थविश्वात अनेकांसाठी आदर्श ठरलेली. तरीही न्यायमंडळ आपल्या कर्तव्याला चुकलं नाही. गुप्ता यांच्याविषयी या सगळय़ांनी आदर व्यक्त केला. असं व्हायला नको होतं. वगैरे छापाचे चार शब्द ऐकवले. पण तरीही गुप्ता यांना दोषी ठरवलं ते ठरवलंच. ते ठरवताना न्यायालय म्हणालंदेखील. आरोपी छोटा आहे का मोठा हे महत्त्वाचं अजिबातच नाही.. गुन्हा केला असेल तर शिक्षा व्हायलाच हवी.
यावर भारतीय म्हणून आपली जी प्रतिक्रिया उमटते तीही उमटली. यामागे अनेकांना अमेरिकी उद्योगविश्वाचा कट दिसला. भारतीयांना ही मंडळी ठरवून अडकवू लागली आहेत, असं अनेकांनी म्हटलं. अमेरिकी भारतीयांच्या वेबसाइट्स, संस्था सगळय़ांत आता भारतीयांवर जगात कसा अन्याय सुरू आहे. असा सामुदायिक गळा काढायला सुरुवात झाली.
हे आपलं राष्ट्रीय वैशिष्टय़. चूक करताना पकडलो गेलो की कांगावा सुरू करायचा. अन्यायाच्या कहाण्यांची सोयीस्कर पारायणं सुरू करायची. सोयीस्कर अशासाठी म्हणायचं की गुप्ता यांच्यावरच्या कारवाईची एकच भारतीय बाजू दाखवायची. पण हे नाही सांगायचं की ज्यांनी गुप्ता यांची चौकशी केली आणि त्यांच्या विरोधात भरभक्कम पुरावा सादर केला तोही भारतीय होता. प्रीत भरारा त्याचं नाव आणि ज्यांनी गुप्ता यांच्या विरोधात जोरदार युक्तिवाद केला तो वकीलही भारतीय होता. रवी बात्रा त्याचं नाव. त्यामुळे जेव्हा गुप्ता हे दोषी असल्याचं सिद्ध झालं.. तेव्हा बात्रा म्हणाले, तुम्ही चूक केली असेल तर व्यवस्थेला आव्हान द्यायचा प्रयत्न करू नका आणि ती व्यवस्था जर अमेरिकेची असेल तर असं आव्हान द्यायचा विचारही करू नका.
फरक असलाच तर हा आहे. आपल्याकडे असे रजत गुप्ता शेकडय़ांनी पडलेत. काहींच्या संस्थाही झाल्यात. पण उणीव आहे ती व्यक्तीपेक्षा व्यवस्थाच मोठी असते असं मानणाऱ्यांची. त्याप्रमाणे वागणाऱ्यांची. त्याचमुळे मुकेश अंबानी वगैरेंनी कौतुक केलं ते गुप्ता यांचंच. चुकीला शिक्षा देण्यासाठी प्रयत्न करणाऱ्यांचं नाही.
अर्थात काहींकडून कौतुक करून घेण्यापेक्षा त्यांच्याकडून होणारा निषेधच अधिक गौरवास्पद असतो.

 

व्हिडिओ

लाउडस्पीकर  
'महागाई' या विषयावरील चर्चा
blk
आयडिया एक्स्चेंज  
जेष्ठ नाट्यकर्मी विजया मेहता
blk
व्हिवा लाऊंज  
डॉ. रश्मी करंदीकर - पोलीस अधीक्षक (राज्य महामार्ग)
blk
सागर परिक्रमा - २  
‘नौदलवीरा’च्या साहसी प्रवासाला सुरूवात!
लोकसत्ता युट्युब चॅनल
<iframe width="300" height="275" src="http://www.youtube.com/embed/bA4XUHbGh-c" frameborder="0" allowfullscreen></iframe>

लोकसत्ताच्या फेसबुक पेजवरील फोटो अल्बम

'सॅण्डी' संकट!

यश चोप्रा : ‘किंग ऑफ रोमान्स’

लोकसत्ता फेसबुक पेज - कव्हर फोटो

आणखी फोटो पाहण्यासाठी खालील लाईक बटणावर क्लिक करा

‘लोकसत्ता’चे विविध अ‍ॅप्स विनामुल्य डाऊनलोड करा-

वासाचा पयला पाऊस आयला

 


 

साप्ताहिक पुरवणी

लोकरंग (दर रविवारी)


चतुरंग
(दर शनिवारी)

 नवऱ्याकडून घरकामाचा पगार?

alt

 गरज शोधांची जननी

 एक उलट..एक सुलट : वेगळा.. वेगळा..

alt

 करिअरिस्ट मी : ..आणि समस्या ‘सायलेन्ट’ झाल्या

alt

 स्त्री समर्थ : उद्योगस्वामिनी

 बोधिवृक्ष : सूक्ष्मात वसते ब्रह्मांड

 गावाकडची चव : अंबाजोगाईची ‘वैष्णवी’ चव

alt

 आनंदाचं खाणं : अचपळ मन माझे..

alt

 ब्लॉग माझा : आयडिया लई भारी!

alt

 स्त्री जातक : आधी कळस मग पाया रे..!

alt

 अनघड अवघड : बोलायलाच हवं!


वास्तुरंग
(दर शनिवारी)

alt

 एक आस.. उभारीची!

alt

 फटाक्यांपासून इमारतीची सुरक्षा

alt

 घरसजावटीसाठी…
आणखी वाचा...

व्हिवा (दर शुक्रवारी

alt

 फुल टू कल्ला

alt

 कट्टा

alt

 एन्जॉय
आणखी वाचा...

करिअर वृत्तान्त (दर सोमवारी)

 ‘इंग्लिश-विंग्लिश’ :न्यूनगंडाच्या बुडबुडय़ाची गोष्ट
alt   सुट्टी आणि अभ्यास
alt  शिकवून कोणी शिकतं का?
आणखी वाचा...

अर्थवृत्तान्त (दर सोमवारी)

 विमा विश्लेषण : जीवन तरंग
 ‘अर्थ’पूर्ण : महागाईचा भस्मासूर
 गुंतवणूकभान : नव्या दमाचा शूर शिपाई
आणखी वाचा...

आजचे फोटो