पालकत्व : पारख आपल्या मातीची
मुखपृष्ठ >> लेख >> पालकत्व : पारख आपल्या मातीची
 
ई-पेपर
 
 

लोकसत्ता ब्लॉग


संघाने काँग्रेसलासुद्धा मदत केली आहे!
पर्यावरण हा अडथळा नव्हे, तर निकोप विकासाचा पाया

गाण्यातील ‘साऊण्ड’चा आनंद अनुभवता आला पाहिजे

माणसं बदलण्यापेक्षा धोरणं बदला!

alt

सर्व काही अण्णांनीच करावे, असे लोकांना वाटणे हीच उणीव..

alt
कांद्याचा भाव शंभर रूपये किलो का नको?
 alt
पीडीएतील दिवस आणि अभिनयाचा श्रीगणेशा
 alt
दुर्बलांना पोसणे म्हणजे सबलीकरण नव्हे!
नक्कल करायलाही अक्कल लागते!
मेधा पाटकर यांचे ऐकले असते, तर एकही पूल
झाला नसता!
alt
‘नक्कल’ न करणे हाच बाळासाहेबांचा खरा
वारसा
पाच वर्षे प्रभावी सरकार
देऊ शकेल अशी पर्यायी
व्यवस्था मला दिसत
नाही!
एक तळमळ बोलकी
झाली
आनंदवनाच्या ‘प्रवाहा’त एकरूप आमटेंची तिसरी पिढी..
लोकांसाठी नव्हे ,
लोकांच्या सोबत...
एक गोष्ट आमच्याकडे शक्यतो होत नाही, ती म्हणजे ‘इ'लॉजिकल्’
बोलणं किंवा वागणं!
‘विचार’ निश्चित झाला
की शब्द आपोआप
सामोरे येतात
‘जमिनीचा पैसा
बिल्डरांना नाही, तर सरकारला मिळायला
हवा!’

दि.०९-११-२०१२ रोजी बाजार बंद झाला त्यावेळचा भाव



 

पालकत्व : पारख आपल्या मातीची Bookmark and Share Print E-mail

आई - बाबा तुमच्यासाठी
डॉ. विनिता गजेंद्रगडकर ,शनिवार, ८ सप्टेंबर २०१२
This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it

प्रत्येक मूल स्वभावाचा काही भाग गुणसूत्रांनुसार जन्मत:च घेऊन येते. आपण फक्त मातीला आकार देऊ शकतो. प्रत्येक मातीची जात वेगळी! एखादी सुपीक जमीन कुंभाराची सुबक भांडी बनवू शकणार नाही कदाचित, पण उत्तम पीक घेऊ शकेल. आपली माती कोणती हे ओळखायचे काम आपले..!
काही महिन्यांपूर्वी एका बातमीने खळबळ उडविली होती. परदेशात काम करणाऱ्या भारतीय जोडप्याच्या दोन मुलांना त्या देशाच्या सरकारने ताब्यात घेतले. काही कारणाने मुलांनी आई-वडिलांबरोबर राहायचे नाही, असा देशाच्या सरकारचा निर्णय होता. प्रत्येक देशाने आपले नागरिक वाढताना/ वाढविताना काय कायदे ठेवावेत हा फार वेगळ्या पातळीवरचा विषय आहे, पण वैयक्तिक विचार करू जाता मूल आई-बाबांबरोबर वाढताना काय फायदे-तोटे असू शकतात हा विचार मनात येतो.
अर्थात पहिला विचार, मूल शक्यतोवर आई-बाबांबरोबरच असले पाहिजे, प्रश्नच नाही. मध्यंतरी, वर्तमानपत्रामध्ये ‘बोर्डिग स्कूल’मध्ये मुलांना ठेवल्याने झालेले फायदे व तोटे यांची चर्चा झाली होती. म्हणजे मुलांना आई-बाबांपासून किती दूर/किती जवळ ठेवावे हा ‘निर्णय’ आई-वडिलांचा, पर्यायाने तो त्यांचा अधिकार असला पाहिजे.
मुले मोठी होऊ लागली असताना कुठपर्यंत निर्णय आई-बाबांनी घ्यायचे आणि कुठे त्यांना घेऊ द्यायचे ही सीमारेषा फार पुसट आहे.
शेकडा ९९ टक्के मुलांबाबत आई-वडील हेच त्यांचे सर्वात चांगले शुभचिंतक असतात. त्यामुळे आई-वडील स्वत:चा स्वार्थ न बघता मुलांचा विचार करून निर्णय घेतात, पण प्रत्येक वेळेला तो निर्णय योग्य ठरेलच असे नाही. अशा वेळेला काय करावे, असा प्रश्न पडतो.
मुले वाढवताना, आई-वडिलांवर झालेले संस्कार आणि बदलत्या समाजाचे आई-वडिलांवर होणारे परिणाम, या दोन्ही गोष्टी महत्त्वाच्या ठरतात. आपण सर्वजण कळत-नकळत आपल्या आई-वडिलांनी आपल्याला कसे वाढवले, कुठला भाग चांगला, कुठल्या त्रुटी होत्या आणि त्या त्रुटी, माझ्या मुलांना वाढवताना मी ठेवणार नाही, असे म्हणत असतो.
नीमाची आई शैला कर्तृत्ववान व्यक्ती आहे तितकीच चांगली, निमाचा अभ्यास, विकास याकडे लक्ष ठेवणारी आई आहे, पण कुठल्याही परीक्षेला बसायच्या आधी नीमा फारच घाबरते. केलेला अभ्यास विसरते. शैलाला, तिला कसे हाताळावे हे कळत नाही. अनेक उपचार चालू आहेत. फारसा उपयोग नाही.
शैलाशी बोलल्यावर काही गोष्टी जाणवतात. शैलाच्या मनात, तिच्या वडिलांनी, गरज असताना, आपल्याला भावनिक/ आर्थिक आधार दिला नाही, असा विचार कुठे तरी खोलवर रुतून आहे. वडिलांबद्दल शैलाच्या मनात अजिबात आकस नाही आणि आपल्या मनात खोल हा विचार आहे याची शैलालाही पूर्ण कल्पना नाही. म्हणूनच जेव्हा स्वत:च्या मनातील भावना/ विचार यांची कल्पना (awareness) आपल्याला नसते, तेव्हा हा विचार का व कुठून आला आणि मुख्यत: तो किती योग्य आणि किती चुकीचा आहे, ही कारणमीमांसा होत नाही.
याचा संदर्भ इथे नीमाला वाढवण्याच्या शैलाच्या पद्धतीशी लागतो. शैला नेहमी म्हणायची, ‘मला आई-वडिलांकडून भावनिक/ आर्थिक आधार कमी मिळाला, त्याचा त्रास मी भोगला, काय होते हे मी अनुभवले आहे. माझ्या मुलीला मी हा त्रास होऊ देणार नाही, तिला जेव्हा भावनिक/ आर्थिक गरज भासेल तेव्हा मी कुठल्याही परिस्थितीमध्ये नक्कीच ती पूर्ण करीन.’ याचा परिणाम काय होईल? नीमा कधीच आर्थिक/भावनिकदृष्टय़ा सक्षम/ स्वयंपूर्ण न होण्याची शक्यता खूप जास्त आहे. कदाचित शैलाच्या वडिलांनी तिला जाणूनबुजून आधार दिला नसावा, त्यांनी जबाबदारी टाळली असेलच असे नाही. शैलाला आपल्या भावनांची कल्पना (ं६ं१ील्ली२२) नाही. त्यामुळे आपल्या वडिलांनी असे का केले असावे, हा विचार तिने केलेला नाही. आज अगदी नकळत त्याचा परिणाम नीमाच्या वाढवण्यावर होत आहे.
आज नीमा कोणत्याही परीक्षेला घाबरते. भावनिक आधाराची जास्त सवय असल्याने, जिथे हा आधार शक्य नाही तिथे एकटय़ाने जबाबदारी घेणे तिला जड जाते आहे आणि वेळीच मुळापासून ही सवय जाणीवपूर्वक कमी केली नाही तर पुढे कोठेच नीमा एकटी निर्णय घेऊ शकणार नाही. एकदा नक्की काय आणि का करायचे हे कळल्यावर पुढचा मार्ग सोपा होतो.
मग आपण मुलांबाबत घेत असलेले निर्णय योग्य आहेत की नाही हे कसे ठरवायचे?
मूल प्रत्येक वयाला, अगदी पहिल्या वर्षांपासून, त्याच्या वयानुसार सक्षम/ स्वयंपूर्ण आहे का हे तपासायला हवे. एक/दीड वर्षांचे मूल हाताने खाऊ शकते, कुठला खेळ खेळायचा हे स्वत: ठरवू शकते. शाळेतील मुले आपल्या अभ्यासात, इतर क्रियांमध्ये स्वत: निर्णय घेतात,
 मित्र-मैत्रिणींबरोबर संबंध ठीक ठेवू शकतात, त्याबाबत स्वत: निर्णय घेऊ शकतात. स्वतंत्र विचार करायची सवय लागलेली असल्याने, नोकरी/ लग्नाबाबत आपले निर्णय घेऊ शकतात आणि मुख्य म्हणजे निभावू शकतात.
या प्रत्येक टप्प्यावर माझा मुलगा/मुलगी फक्त स्वयंपूर्ण नव्हे, पण आनंदीसुद्धा आहे का हे तपासायला हवे. अगदी आदर्श, स्वत:ला हवे आहे/होते तसे आयुष्य सहसा कोणालाच मिळत नाही, पण आहे त्या परिस्थितीला परिणामकारकरीत्या हाताळून शक्य तेवढय़ा चांगल्या पद्धतीने जगणे जर माझ्या मुलाला जमत असेल, तर याचा अर्थ तो आनंदात आहे- तर मी नक्कीच योग्य आई आहे.
पण जर तो आनंदात नसेल, काहीही कारणाने- तर मात्र आई-बाबा म्हणून त्याच्या विचारांना योग्य दिशा द्यायला आपण कुठे तरी कमी पडल्याची शक्यता आहे. याचा अर्थ मी इथे आत्मपरीक्षण करायला हवे आणि त्यानुसार पावले उचलायला हवी.
पालकत्व ही कधीच न संपणारी जबाबदारी आहे. आपण सर्वजण मोठय़ा वयातसुद्धा आई-वडिलांवर भावनिकदृष्टय़ा अवलंबून असतो. त्यांनी एखादी गोष्ट चुकीची म्हटल्यावर, आजसुद्धा त्यांना परिस्थिती माहीत नाही, त्यांचे विचार जुने आहेत हे स्वत:ला सांगूनही, आपण चुकलो की काय, हा विचार आत कुठे तरी मनात राहतोच. (प्रत्येकातच नीमाची आई असते!)
प्रत्येक मूल स्वभावाचा काही भाग गुणसूत्रांनुसार जन्मत:च घेऊन येते. आपण फक्त मातीला आकार देऊ शकतो आणि प्रत्येक मातीची जात वेगळी! एखादी सुपीक जमीन, कुंभाराची सुबक भांडी बनवू शकणार नाही कदाचित, पण उत्तम पीक घेऊ शकेल. आपली माती कोणती हे ओळखायचे काम आपले..!
सुखात, आनंदात असण्यासाठी कोणालाही आणि कोणत्याही वयात तीन गोष्टींची आवश्यकता असते. १) स्वीकार - आपल्या वर्तुळात (घरात/ शाळेत/ ऑफिसमध्ये) आपला स्वीकार केला गेल्याची भावना. २) आपलेपण - संबंधित व्यक्ती (आई-बाबा, शिक्षक/मित्र-मैत्रिणी) आपल्याला समजून घेऊ शकतात. आपल्याबद्दल चांगलाच विचार करतात, ही भावना आणि ३) काही मिळविणे - चांगले मार्क, एखादा कलागुण/ खेळ, कामातली कार्यक्षमता; ज्यामुळे तो वाखाणला   जाईल, ज्यामुळे काही मिळविल्याचा आनंद मिळेल.
आता प्रत्येक वेळेला या तिन्ही गोष्टी मिळत राहतील, असे नाही, पण कुठे काही खटकत असेल, तर का, कशामुळे आणि यातील कोणती गोष्ट न मिळाल्याने, याची कारणे या मीमांसेमुळे शोधणे सोपे जाते. मग मुलाची विचारपद्धत चुकते आहे, की परिस्थितीच वेगळी आहे हे समजून घेऊन, मुलाला हाताळायचे आहे, की पर्याय शोधायचे आहेत याचा निर्णय घेता येतो. त्यानुसार आपल्या मुलाला कसे वाढवायचे आहे याची नक्की दिशा ठरविता येते.
..शेवटी पालक म्हणून, आपल्या मुलांनी एक स्वयंपूर्ण जबाबदार आणि आनंदी आयुष्य जगावे यापलीकडे आपल्याला तरी आणखी काय हवे असते?

 

व्हिडिओ

लाउडस्पीकर  
'महागाई' या विषयावरील चर्चा
blk
आयडिया एक्स्चेंज  
जेष्ठ नाट्यकर्मी विजया मेहता
blk
व्हिवा लाऊंज  
डॉ. रश्मी करंदीकर - पोलीस अधीक्षक (राज्य महामार्ग)
blk
सागर परिक्रमा - २  
‘नौदलवीरा’च्या साहसी प्रवासाला सुरूवात!
लोकसत्ता युट्युब चॅनल
<iframe width="300" height="275" src="http://www.youtube.com/embed/bA4XUHbGh-c" frameborder="0" allowfullscreen></iframe>

लोकसत्ताच्या फेसबुक पेजवरील फोटो अल्बम

'सॅण्डी' संकट!

यश चोप्रा : ‘किंग ऑफ रोमान्स’

लोकसत्ता फेसबुक पेज - कव्हर फोटो

आणखी फोटो पाहण्यासाठी खालील लाईक बटणावर क्लिक करा

‘लोकसत्ता’चे विविध अ‍ॅप्स विनामुल्य डाऊनलोड करा-

वासाचा पयला पाऊस आयला

 


 

साप्ताहिक पुरवणी

लोकरंग (दर रविवारी)


चतुरंग
(दर शनिवारी)

 नवऱ्याकडून घरकामाचा पगार?

alt

 गरज शोधांची जननी

 एक उलट..एक सुलट : वेगळा.. वेगळा..

alt

 करिअरिस्ट मी : ..आणि समस्या ‘सायलेन्ट’ झाल्या

alt

 स्त्री समर्थ : उद्योगस्वामिनी

 बोधिवृक्ष : सूक्ष्मात वसते ब्रह्मांड

 गावाकडची चव : अंबाजोगाईची ‘वैष्णवी’ चव

alt

 आनंदाचं खाणं : अचपळ मन माझे..

alt

 ब्लॉग माझा : आयडिया लई भारी!

alt

 स्त्री जातक : आधी कळस मग पाया रे..!

alt

 अनघड अवघड : बोलायलाच हवं!


वास्तुरंग
(दर शनिवारी)

alt

 एक आस.. उभारीची!

alt

 फटाक्यांपासून इमारतीची सुरक्षा

alt

 घरसजावटीसाठी…
आणखी वाचा...

व्हिवा (दर शुक्रवारी

alt

 फुल टू कल्ला

alt

 कट्टा

alt

 एन्जॉय
आणखी वाचा...

करिअर वृत्तान्त (दर सोमवारी)

 ‘इंग्लिश-विंग्लिश’ :न्यूनगंडाच्या बुडबुडय़ाची गोष्ट
alt   सुट्टी आणि अभ्यास
alt  शिकवून कोणी शिकतं का?
आणखी वाचा...

अर्थवृत्तान्त (दर सोमवारी)

 विमा विश्लेषण : जीवन तरंग
 ‘अर्थ’पूर्ण : महागाईचा भस्मासूर
 गुंतवणूकभान : नव्या दमाचा शूर शिपाई
आणखी वाचा...

आजचे फोटो