अरूपाचे रूप सत्यमार्गदर्शक : २०४. प्राणयोग
मुखपृष्ठ >> अरूपाचे रूप सत्यमार्गदर्शक >> अरूपाचे रूप सत्यमार्गदर्शक : २०४. प्राणयोग
 
ई-पेपर
 
 

लोकसत्ता ब्लॉग


संघाने काँग्रेसलासुद्धा मदत केली आहे!
पर्यावरण हा अडथळा नव्हे, तर निकोप विकासाचा पाया

गाण्यातील ‘साऊण्ड’चा आनंद अनुभवता आला पाहिजे

माणसं बदलण्यापेक्षा धोरणं बदला!

alt

सर्व काही अण्णांनीच करावे, असे लोकांना वाटणे हीच उणीव..

alt
कांद्याचा भाव शंभर रूपये किलो का नको?
 alt
पीडीएतील दिवस आणि अभिनयाचा श्रीगणेशा
 alt
दुर्बलांना पोसणे म्हणजे सबलीकरण नव्हे!
नक्कल करायलाही अक्कल लागते!
मेधा पाटकर यांचे ऐकले असते, तर एकही पूल
झाला नसता!
alt
‘नक्कल’ न करणे हाच बाळासाहेबांचा खरा
वारसा
पाच वर्षे प्रभावी सरकार
देऊ शकेल अशी पर्यायी
व्यवस्था मला दिसत
नाही!
एक तळमळ बोलकी
झाली
आनंदवनाच्या ‘प्रवाहा’त एकरूप आमटेंची तिसरी पिढी..
लोकांसाठी नव्हे ,
लोकांच्या सोबत...
एक गोष्ट आमच्याकडे शक्यतो होत नाही, ती म्हणजे ‘इ'लॉजिकल्’
बोलणं किंवा वागणं!
‘विचार’ निश्चित झाला
की शब्द आपोआप
सामोरे येतात
‘जमिनीचा पैसा
बिल्डरांना नाही, तर सरकारला मिळायला
हवा!’

दि.०९-११-२०१२ रोजी बाजार बंद झाला त्यावेळचा भाव



 

अरूपाचे रूप सत्यमार्गदर्शक : २०४. प्राणयोग Bookmark and Share Print E-mail

बुधवार, १९ सप्टेंबर २०१२
या चराचरात प्राणशक्ती ओतप्रोत भरून राहिली आहे. आपल्या शरीरातील प्राणाची स्पष्ट जाणीव आपल्याला होते ती श्वासोच्छवासातून. हा श्वास थांबला की शरीराच्या सर्व क्रियाही थांबतील! तेव्हा या श्वासोच्छवासावर नियंत्रण, त्याचे नियमन म्हणजे प्राणायाम असे आपण सहजपणे मानतो. प्राणायामाची म्हणून जी काही कृती आहे तिचे आपल्याला जाणवणारे बाह्य़रूप तेच असते.

प्रत्यक्षात प्राणायाम म्हणजे श्वासोच्छवासाचे नियंत्रण वा नियमन एवढेच नव्हे तर शरीरातील समस्त प्राणशक्तीवरच ताबा मिळविणे! स्वामी विवेकानंद सांगतात, ‘‘प्राणायामाचा खरा अर्थ आहे फुप्फुसांच्या क्रियेवर ताबा मिळविणे. श्वासोच्छवासामुळे फुप्फुसांची क्रिया होते असे नव्हे तर फुप्फुसांच्या क्रियेमुळेच श्वासोच्छवास चालतो. त्यामुळे प्राणायामाचा श्वासोच्छवासाशी काही संबंध नाही, तर प्राणायाम म्हणजे जिच्यामुळे फुप्फुसांची क्रिया चालते त्या स्नायुशक्तीवर ताबा मिळविणे. जी शक्ती मंजातंतूंद्वारे स्नायुंकडे जाते आणि तेथून फुप्फुसांकडे जाऊन त्यांच्यात विशिष्ट क्रिया निर्माण करते ती शक्ती म्हणजेच प्राण होय. प्राणायाम साधनेने त्या प्राणशक्तीला जिंकायचे असते. प्राणावर ताबा मिळताच या प्राणाच्या आपल्या शरीरातील इतरही सर्व क्रिया आपल्या ताब्यात येत असल्याचे प्रत्ययास येईल.’’ थोडक्यात प्राणायामाची दृश्य क्रिया ही श्वासोच्छवासाच्या नियमनासारखी भासत असली तरी प्राणायामाचा खरा व्यापक हेतू हा शरीरातील प्राणशक्तीवर पूर्ण ताबा मिळविणे, हाच आहे. आता खरा हेतू याहीपेक्षा व्यापक आहे. शरीरातील प्राणशक्तीवर ताबा आला की समस्त शारीरिक, मानसिक शक्तींवरही ताबा येतो. आता एका शरीरात जी प्राणशक्ती आहे तीच चराचरातदेखील आहे. त्यामुळे आपल्या देहातील प्राणशक्तीवर ताबा आला की चराचरातील प्राणशक्तीवरही ताबा मिळविता येतो आणि ज्याला असा ताबा मिळविता येतो त्याला योगी म्हणून प्राचीन काळापासून ओळखले जाते! तेव्हा प्राणायामाचा खरा व्यापक हेतू अथवा प्राणायामाने जे खरे व्यापकत्वाने साधले जाते ते असे विराट आहे. आता प्राणशक्तीवर ताबा आणायचा तर आधी प्राण नामक मूलभूत शक्तीपर्यंत पोहोचता तर आले पाहिजे! आणि हे पोहोचण्याची क्रिया प्राणायामातूनच सुरू होते. वरकरणी पाहता प्राणायाम ही स्थूल क्रिया भासत असली आणि तिने सूक्ष्म अशा शारीरिक, मानसिक व प्राणिक शक्तींवर ताबा येत असला तरी योगशास्त्रानुसार ही प्रक्रिया फार सखोल आहे. स्वामी विवेकानंद सांगतात, ‘‘आपल्या शरीरात तीन मुख्य नाडय़ा आहेत. इडा, पिंगला आणि सुषुम्ना. या नाडय़ा आपल्या पाठीच्या कण्यात अर्थात मेरुदंडात असतात. यातील इडा व पिंगला या नाडय़ा म्हणजे ज्ञानतंतूंचे प्रवाह असून मेरुदंडात मज्जेच्या मध्यातून जाणारा सुषुम्ना हा पोकळ मार्ग आहे.’’ आता या तीन नाडय़ांमध्ये प्राणायामाने काय प्रक्रिया घडते?     
चैतन्य प्रेम

 

व्हिडिओ

लाउडस्पीकर  
'महागाई' या विषयावरील चर्चा
blk
आयडिया एक्स्चेंज  
जेष्ठ नाट्यकर्मी विजया मेहता
blk
व्हिवा लाऊंज  
डॉ. रश्मी करंदीकर - पोलीस अधीक्षक (राज्य महामार्ग)
blk
सागर परिक्रमा - २  
‘नौदलवीरा’च्या साहसी प्रवासाला सुरूवात!
लोकसत्ता युट्युब चॅनल
<iframe width="300" height="275" src="http://www.youtube.com/embed/bA4XUHbGh-c" frameborder="0" allowfullscreen></iframe>

लोकसत्ताच्या फेसबुक पेजवरील फोटो अल्बम

'सॅण्डी' संकट!

यश चोप्रा : ‘किंग ऑफ रोमान्स’

लोकसत्ता फेसबुक पेज - कव्हर फोटो

आणखी फोटो पाहण्यासाठी खालील लाईक बटणावर क्लिक करा

‘लोकसत्ता’चे विविध अ‍ॅप्स विनामुल्य डाऊनलोड करा-

वासाचा पयला पाऊस आयला

 


 

साप्ताहिक पुरवणी

लोकरंग (दर रविवारी)


चतुरंग
(दर शनिवारी)

 नवऱ्याकडून घरकामाचा पगार?

alt

 गरज शोधांची जननी

 एक उलट..एक सुलट : वेगळा.. वेगळा..

alt

 करिअरिस्ट मी : ..आणि समस्या ‘सायलेन्ट’ झाल्या

alt

 स्त्री समर्थ : उद्योगस्वामिनी

 बोधिवृक्ष : सूक्ष्मात वसते ब्रह्मांड

 गावाकडची चव : अंबाजोगाईची ‘वैष्णवी’ चव

alt

 आनंदाचं खाणं : अचपळ मन माझे..

alt

 ब्लॉग माझा : आयडिया लई भारी!

alt

 स्त्री जातक : आधी कळस मग पाया रे..!

alt

 अनघड अवघड : बोलायलाच हवं!


वास्तुरंग
(दर शनिवारी)

alt

 एक आस.. उभारीची!

alt

 फटाक्यांपासून इमारतीची सुरक्षा

alt

 घरसजावटीसाठी…
आणखी वाचा...

व्हिवा (दर शुक्रवारी

alt

 फुल टू कल्ला

alt

 कट्टा

alt

 एन्जॉय
आणखी वाचा...

करिअर वृत्तान्त (दर सोमवारी)

 ‘इंग्लिश-विंग्लिश’ :न्यूनगंडाच्या बुडबुडय़ाची गोष्ट
alt   सुट्टी आणि अभ्यास
alt  शिकवून कोणी शिकतं का?
आणखी वाचा...

अर्थवृत्तान्त (दर सोमवारी)

 विमा विश्लेषण : जीवन तरंग
 ‘अर्थ’पूर्ण : महागाईचा भस्मासूर
 गुंतवणूकभान : नव्या दमाचा शूर शिपाई
आणखी वाचा...

आजचे फोटो