नवरात्रीतील ‘धूपन’ आणि आयुर्वेद
मुखपृष्ठ >> विदर्भ वृत्तान्त >> नवरात्रीतील ‘धूपन’ आणि आयुर्वेद
 
ई-पेपर
 
 

लोकसत्ता ब्लॉग


संघाने काँग्रेसलासुद्धा मदत केली आहे!
पर्यावरण हा अडथळा नव्हे, तर निकोप विकासाचा पाया

गाण्यातील ‘साऊण्ड’चा आनंद अनुभवता आला पाहिजे

माणसं बदलण्यापेक्षा धोरणं बदला!

alt

सर्व काही अण्णांनीच करावे, असे लोकांना वाटणे हीच उणीव..

alt
कांद्याचा भाव शंभर रूपये किलो का नको?
 alt
पीडीएतील दिवस आणि अभिनयाचा श्रीगणेशा
 alt
दुर्बलांना पोसणे म्हणजे सबलीकरण नव्हे!
नक्कल करायलाही अक्कल लागते!
मेधा पाटकर यांचे ऐकले असते, तर एकही पूल
झाला नसता!
alt
‘नक्कल’ न करणे हाच बाळासाहेबांचा खरा
वारसा
पाच वर्षे प्रभावी सरकार
देऊ शकेल अशी पर्यायी
व्यवस्था मला दिसत
नाही!
एक तळमळ बोलकी
झाली
आनंदवनाच्या ‘प्रवाहा’त एकरूप आमटेंची तिसरी पिढी..
लोकांसाठी नव्हे ,
लोकांच्या सोबत...
एक गोष्ट आमच्याकडे शक्यतो होत नाही, ती म्हणजे ‘इ'लॉजिकल्’
बोलणं किंवा वागणं!
‘विचार’ निश्चित झाला
की शब्द आपोआप
सामोरे येतात
‘जमिनीचा पैसा
बिल्डरांना नाही, तर सरकारला मिळायला
हवा!’

दि.०९-११-२०१२ रोजी बाजार बंद झाला त्यावेळचा भाव



 

नवरात्रीतील ‘धूपन’ आणि आयुर्वेद Bookmark and Share Print E-mail

alt

कालपासून घटस्थापना झाली. या नऊ दिवसांत घरोघरी देवीची आरती करताना सुगंधी, रक्षोघ्न धूप जाळले जातात. हे धूप औषधी वनस्पतीचा गोंद, निर्यास, डिंक या स्वरूपाचे असतात. यात गुगुळ, धूप, राळ, गंधविजोरा अगरू, लोबान, शल्लकी, कापूर असे सुगंधी, कृमिनाशक, उद असतात. आयुर्वेदात याला रक्षोघ्न गणातील धूपन द्रने म्हणतात. आयुर्वेदशास्त्राचे प्रणेते आचार्य सुश्रूतांनी याचे विशेष महत्त्व सांगितले आहे.
आचार्य सुश्रूत हे स्वत: शल्यचिकित्सक असल्याने शुचिर्भूततेचे त्यांना अतिशय महत्त्व होते. त्यांनी आणि आयुर्वेदाचे निर्माते आचार्य चरकांनी परिसर शुद्धीसाठी, व्रणशुद्धीसाठी व शल्पगृह शुद्धीसाठी गुगुळ, अगरू, शल, वचा, पांढरी मोहरी, लवण, निम्बपत्र, धृत, एकत्र करून किंवा एकएकटे मिसळून धूपन करण्यास सांगितले आहे. याशिवाय, लसूण, हिंग, वेखंड, जटामांसी, सर्पगंधामुळ, गुळवेल, खाजकु हिली, तसेच सूतिकागार शुद्धीसाठी रवदिर, बोर, पीलु, सर्षव, जवस, बकुळ, वचा, हिंग, लसूण अशा र्निजतुकीकरण करणाऱ्या वेगळ्या वनस्पतींचा धूपनासाठी वापर करायला सांगितला आहे. एकंदर काय, तर धूप जाळून वातावरण परिसर शुद्ध होते, हे तीन हजार वर्षांपूर्वीपासून मान्य आहे. आयुर्वेदशास्त्राने त्याचा उपयोग व प्रसार केला आहे. वैज्ञानिकदृष्टय़ा नवरात्राचा काळ म्हणजे संधिकाळ असतो. पाऊस संपतो व थंडीला सुरुवात होत असते. या काळात डास, कातिंग, मुंग्या, झुरळ असे उपद्रवी षडपद जिवांची संख्या झपाटय़ाने वाढत असते. त्यापासून वातावरण दूषित होऊ नये, रोगराई वाढू नये म्हणून धूप जाळले जातात.
चिकनगुनिया, बर्ड फ्लू, स्वाइन फ्लू, मलेरिया, डेंग्यू असे विकार या दिवसांत पसरलेले असतात. यावर नियंत्रण मिळवून वातावरण प्रदूषणमुक्त करण्यासाठी रक्षोघ्न धूपाचा उपयोग करणे हिताचेच आहे. यासाठी नैसर्गिक सुगंधी वनस्पतीक उदाचा उपयोग केल्यास उत्तमच. यासाठीच आयुर्वेदशास्त्रात (गुगुळ, राळ, उद, लोबान, गंधबीजोरा, अगरु, कुन्दरु, वचा कापूर) अशी रक्षोघ्न द्रव्य धूपन म्हणून वापरल्यास फायद्याचेच आहे. या सर्व सुगंधी वनस्पती असल्याने घर, मंदिर, समाजातील वातावरण मंगलमय होते. वरील सर्व वनस्पतीचे गोंद किंवा निर्यास, िडक स्वरूपातील असल्याने वनस्पतीच्या संरक्षणावर कुठलीही आपत्ती येते नाही. उलट, भरपूर गोंद मिळण्यास वनस्पतींचे संवर्धनच करावे लागते. अशा प्रकारे मंगलमय व र्निजतुक वातावरण करणाऱ्या विशेषत: नवरात्रीत वापरण्यात येणाऱ्या धूपन वनस्पतीची आपण शास्त्रशुद्ध औषधोपयोग माहिती उद्याच्या अंकापासून पाहणार आहोत.
 डॉ. माधुरी वाघ -९४२२१०९९९३

 

व्हिडिओ

लाउडस्पीकर  
'महागाई' या विषयावरील चर्चा
blk
आयडिया एक्स्चेंज  
जेष्ठ नाट्यकर्मी विजया मेहता
blk
व्हिवा लाऊंज  
डॉ. रश्मी करंदीकर - पोलीस अधीक्षक (राज्य महामार्ग)
blk
सागर परिक्रमा - २  
‘नौदलवीरा’च्या साहसी प्रवासाला सुरूवात!
लोकसत्ता युट्युब चॅनल
<iframe width="300" height="275" src="http://www.youtube.com/embed/bA4XUHbGh-c" frameborder="0" allowfullscreen></iframe>

लोकसत्ताच्या फेसबुक पेजवरील फोटो अल्बम

'सॅण्डी' संकट!

यश चोप्रा : ‘किंग ऑफ रोमान्स’

लोकसत्ता फेसबुक पेज - कव्हर फोटो

आणखी फोटो पाहण्यासाठी खालील लाईक बटणावर क्लिक करा

‘लोकसत्ता’चे विविध अ‍ॅप्स विनामुल्य डाऊनलोड करा-

वासाचा पयला पाऊस आयला

 


 

साप्ताहिक पुरवणी

लोकरंग (दर रविवारी)


चतुरंग
(दर शनिवारी)

 नवऱ्याकडून घरकामाचा पगार?

alt

 गरज शोधांची जननी

 एक उलट..एक सुलट : वेगळा.. वेगळा..

alt

 करिअरिस्ट मी : ..आणि समस्या ‘सायलेन्ट’ झाल्या

alt

 स्त्री समर्थ : उद्योगस्वामिनी

 बोधिवृक्ष : सूक्ष्मात वसते ब्रह्मांड

 गावाकडची चव : अंबाजोगाईची ‘वैष्णवी’ चव

alt

 आनंदाचं खाणं : अचपळ मन माझे..

alt

 ब्लॉग माझा : आयडिया लई भारी!

alt

 स्त्री जातक : आधी कळस मग पाया रे..!

alt

 अनघड अवघड : बोलायलाच हवं!


वास्तुरंग
(दर शनिवारी)

alt

 एक आस.. उभारीची!

alt

 फटाक्यांपासून इमारतीची सुरक्षा

alt

 घरसजावटीसाठी…
आणखी वाचा...

व्हिवा (दर शुक्रवारी

alt

 फुल टू कल्ला

alt

 कट्टा

alt

 एन्जॉय
आणखी वाचा...

करिअर वृत्तान्त (दर सोमवारी)

 ‘इंग्लिश-विंग्लिश’ :न्यूनगंडाच्या बुडबुडय़ाची गोष्ट
alt   सुट्टी आणि अभ्यास
alt  शिकवून कोणी शिकतं का?
आणखी वाचा...

अर्थवृत्तान्त (दर सोमवारी)

 विमा विश्लेषण : जीवन तरंग
 ‘अर्थ’पूर्ण : महागाईचा भस्मासूर
 गुंतवणूकभान : नव्या दमाचा शूर शिपाई
आणखी वाचा...

आजचे फोटो