अग्रलेख : पंडितांचा विक्रम
मुखपृष्ठ >> अग्रलेख >> अग्रलेख : पंडितांचा विक्रम
 
ई-पेपर
 
 

लोकसत्ता ब्लॉग


संघाने काँग्रेसलासुद्धा मदत केली आहे!
पर्यावरण हा अडथळा नव्हे, तर निकोप विकासाचा पाया

गाण्यातील ‘साऊण्ड’चा आनंद अनुभवता आला पाहिजे

माणसं बदलण्यापेक्षा धोरणं बदला!

alt

सर्व काही अण्णांनीच करावे, असे लोकांना वाटणे हीच उणीव..

alt
कांद्याचा भाव शंभर रूपये किलो का नको?
 alt
पीडीएतील दिवस आणि अभिनयाचा श्रीगणेशा
 alt
दुर्बलांना पोसणे म्हणजे सबलीकरण नव्हे!
नक्कल करायलाही अक्कल लागते!
मेधा पाटकर यांचे ऐकले असते, तर एकही पूल
झाला नसता!
alt
‘नक्कल’ न करणे हाच बाळासाहेबांचा खरा
वारसा
पाच वर्षे प्रभावी सरकार
देऊ शकेल अशी पर्यायी
व्यवस्था मला दिसत
नाही!
एक तळमळ बोलकी
झाली
आनंदवनाच्या ‘प्रवाहा’त एकरूप आमटेंची तिसरी पिढी..
लोकांसाठी नव्हे ,
लोकांच्या सोबत...
एक गोष्ट आमच्याकडे शक्यतो होत नाही, ती म्हणजे ‘इ'लॉजिकल्’
बोलणं किंवा वागणं!
‘विचार’ निश्चित झाला
की शब्द आपोआप
सामोरे येतात
‘जमिनीचा पैसा
बिल्डरांना नाही, तर सरकारला मिळायला
हवा!’

दि.०९-११-२०१२ रोजी बाजार बंद झाला त्यावेळचा भाव



 

अग्रलेख : पंडितांचा विक्रम Bookmark and Share Print E-mail

गुरुवार, १८ ऑक्टोबर २०१२
शीर्षस्थपदावरील व्यक्तीचा अचानक पदत्याग एका गोष्टीचा निश्चित निदर्शक असतो. ती म्हणजे परिस्थिती हाताळण्यात त्या व्यक्तीस अपयश आल्याने स्वत:हून राजीनामा देण्याचा निर्णय त्या व्यक्तीस घ्यावा लागला अथवा त्या व्यक्तीस नारळ देण्यात आला. विक्रम शंकर पंडित हे मंगळवारी रात्री अकस्मात सिटी बँकेच्या मुख्य कार्यकारी पदावरून पायउतार झाले त्या मागे ही दोन्हीही कारणे आहेत.

तब्बल २०० वर्षांपूर्वी, म्हणजे १८१२ साली, स्थापन झालेली सिटी बँक आज जगातील काही निवडक प्रचंड बँकांत गणली जाते आणि मायदेशात, अमेरिकेत, ती तिसऱ्या क्रमांकावर आहे. इतक्या मोठय़ा इतिहासाचा भाग असलेल्या संस्थेच्या इतिहासात व्यक्ती महत्त्वाची नसते. आणि जेथे संस्थात्मक यंत्रणा उत्तम आहेत अशा अमेरिकेसारख्या ठिकाणी तर एखाद्याच्या एखाद्या पदावर राहण्याचा अथवा जाण्याचा संदर्भ केवळ तात्कालिक असतो. तेव्हा विक्रम पंडित यांचा राजीनामा ही काही बँक व्यवसायाला हादरा बसावा अथवा प्रचंड उलथापालथ व्हावी अशी घटना नाही. तरीही त्या घटनेची दखल दोन कारणांसाठी घेणे जरुरी आहे. एक संकुचित अर्थ अर्थातच त्यांच्या मराठीपणाशी आहे. सध्या कोणाही यशस्वी व्यक्तीस भाषा, धर्म, प्रादेशिकता आदी लोकप्रिय चौकटीत डांबून कुरवाळण्याची प्रथा असल्याने पंडित यांच्या राजीनाम्यास महाराष्ट्रात महत्त्व दिले जात आहे. आणि दुसरे म्हणजे ज्या परिस्थितीत पंडित यांनी सिटी बँकेची धुरा सांभाळली आणि बँक वाचवली त्याबद्दल पंडित यांचे कौतुक होत असताना असे काय घडले की त्यांना अचानक राजीनामा द्यावा लागावा, हेही समजून घेणे गरजेचे आहे.
एकदा कधी तरी विजय मिळवून दिला म्हणून त्या भांडवलावर पुढची कारकीर्द ढकलता येण्याची व्यवस्था अमेरिका आदी देशांत नाही. अशा व्यवस्थेत भूतकाळातील कामगिरी ही सुखासीन भविष्याची हमी देऊ शकत नाही. तेव्हा पंडित यांनी जे काही साध्य केले ते २००८ सालच्या बँकिंग संकटाच्या परिघातूनच बघायला हवे. जगातील अन्य कोणत्याही अगडबंब यशस्वी संस्थांप्रमाणेच त्या वेळी सिटी बँक होती आणि २००८ सालातील गंभीर आर्थिक संकटाने बँकेच्या प्रारूपाविषयी प्रश्नचिन्ह निर्माण केले होते. विक्रम पंडित सिटी बँकेत नुकतेच आले होते आणि पुढे काय वाढून ठेवले आहे, याची चिन्हे दिसू लागली होती. अमेरिकेत बँका आणि अन्य वित्तीय संस्थांनी कर्जाचा भलामोठा असा फुगा फुगवून ठेवला होता. अशा प्रकारच्या वातावरणात आपण आर्थिकदृष्टय़ा खूप सशक्त आहोत, असा भ्रम होत असतो आणि वास्तवाची जाणीव करून देणाऱ्याकडे कानाडोळा केला जात असतो. अमेरिकेत नेमके असेच सुरू होते. अमेरिकेच्या रिझव्‍‌र्ह बँकेचे, म्हणजे फेडरल रिझव्‍‌र्हचे, तत्कालीन प्रमुख बेन बर्नाके यांनी अतिस्वस्त पतपुरवठय़ाच्या मोहात साऱ्या अमेरिकेला पाडले होते आणि पैसा इतका स्वस्त झाला होता की वित्तीय संस्था ज्याला गरज नाही, ज्याची ऐपत नाही त्यालाही कर्जे देत सुटल्या होत्या. त्याच वेळी नुरियल रूबिनी आदी तज्ज्ञ पुढील कर्जसापळ्याची जाणीव करून देत होते. पण या अर्थोन्मादक वातावरणात त्याकडे पाहण्यास कोणास वेळ नव्हता. अशा वेळी होते तेच त्याही वेळी झाले आणि कर्जे बुडण्याचे प्रमाण वाढू लागल्याने बघता बघता बँकाही रसातळाला जाऊ लागल्या. सिटीसारख्या बलाढय़ बँकेच्या नाकातोंडातही त्या वेळी पाणी गेले होते. त्या वेळी अमेरिकी सरकारने बुडू लागलेल्या बँकांना जीवरक्षक डॉलरचा अमर्याद पुरवठा केला. सिटी बँकेलाही पहिल्यांदा २५०० कोटी डॉलर्स आणि नंतर आणखी २००० कोटी डॉलर्स अमेरिकी सरकारने पुरवल्यामुळे बँक तरली. याच सुमारास सिटी बँकेची सूत्रे हाती घेतलेल्या पंडित यांनी अतिरिक्त खर्च कपात केली, बँकेचे अनुत्पादक विभाग बंद केले आणि आर्थिक शिस्त आणीत बँकेचा गाडा रुळावर आणला. विस्ताराच्या मोहात बँकेने जे नवनवे उद्योग सुरू केले होते ते सगळे स्वतंत्र कंपनी करून त्याकडे वर्ग करण्याचा निर्णय पंडित यांनी घेतला आणि बँकेचे जे मूळ काम, म्हणजे बँकिंग, त्याकडे त्यांनी लक्ष केंद्रित केले. ज्या झपाटय़ाने पंडित निर्णय घेत होते त्याबद्दल त्यांचे कौतुकच झाले आणि जेथे काम करतो ती यंत्रणाच तोटय़ात असताना आपण वेतन घेणे योग्य नाही या त्यांच्या प्रांजळ भूमिकेने तर ते अनेकांच्या कौतुकाचा विषय बनले. बँक नफ्यात येईपर्यंत आपण नाममात्र वेतनावर काम करू, अशी त्यांची प्रतिज्ञा होती आणि त्यांनी ती पाळून दाखवली.
परंतु युद्धकाळातील नेतृत्व शांतता काळात तितकेच प्रभावी ठरते असे नाही. पंडित यांच्या बाबतीत याचा प्रत्यय येऊ लागला होता आणि सिटी बँकेचे समभागधारक आणि संचालक दोघेही त्यांच्यावर गेले काही महिने नाराज होते. संकट काळात एक डॉलर इतकेच वेतन घेणाऱ्या पंडित यांना यंदा दीड लाख डॉलर्सपेक्षाही अधिक वेतन देण्याचा प्रस्ताव होता आणि काही संचालकांनी त्याविरोधात नाराजी व्यक्त केली होती. त्याहीपेक्षा अधिक गंभीर प्रकरण घडले ते वाशोव्हिया ही वित्तीय कंपनी ताब्यात घेण्यावरून. २००८ साली ही कंपनी ताब्यात घेण्यावरून अमेरिकेत बँकांत युद्ध पेटले होते. अमेरिकेतील ही चौथ्या क्रमांकाची वित्तसंस्था पण आर्थिक संकटामुळे डबघाईला आली होती. त्या वेळी सिटी बँकेने ही संस्था ताब्यात घेण्यासाठी पावले उचलली. त्याआधी वेल्स फागरे या दुसऱ्या बहुराष्ट्रीय वित्तसंस्थेनेही वाशोव्हियात रस दाखवला होता. परंतु फेडरल डिपॉझिट इन्शुरन्स कॉपरेरेशन या नियंत्रकाच्या मदतीने सिटी बँकेने वाशोव्हिया विकत घेण्याची प्रक्रिया त्वरेने सुरू केली आणि त्यास मंजुरी मिळवल्याची प्राथमिक फेरी पूर्ण केल्यानंतर या यशस्वी विलीनीकरणाच्या जाहिरातीही प्रसृत केल्या. परंतु पंडित पुढे गाफील राहिले. अशा विलीनीकरणास मंजुरी मिळाल्यानंतर त्याचे त्वरित करारात रूपांतर करणे गरजेचे असते. ते झाले नाही. सिटी बँक आणि वाशोव्हिया या दोघांनी केवळ इरादापत्रावरच समाधान मानले. ही बाब स्पष्ट होताच वेल्स फागरे या कंपनीने अत्यंत झपाटय़ाने हालचाल करीत त्याच दिवशी सिटी बँकेपेक्षा कितीतरी अधिक रकमेचा देकार वाशोव्हिया विकत घेण्यासाठी दिला. सिटी बँकेने वाशोव्हियाच्या एका समभागासाठी दोन डॉलर देऊ केले होते तर वेल्सचा देकार प्रतिसमभाग सात डॉलर इतका होता. खेरीज, सिटी बँकेला वाशोव्हियाच्या फक्त बँकिंग कार्यातच रस होता तर वेल्स फागरेने संपूर्ण वाशोव्हियाच ताब्यात घेण्याची तयारी दाखवली. साहजिकच वाशोव्हियाच्या संचालक आणि समभागधारकांनी सिटी बँकेपेक्षा वेल्स कागरेला पसंती दिली. वाशोव्हिया हातातून गेल्याचे उघडकीस आल्यावर सिटी बँकेचे समभाग गडगडले होते आणि त्या दिवशी रात्री २ वाजता विक्रम पंडित यांना आपल्या सहकाऱ्यांना उठवून हा व्यवहार फसल्याने उद्विग्नता व्यक्त करावी लागली होती. अत्यंत शांत स्वभावाचे म्हणून ओळखले जाणारे विक्रम पंडित यांचा संताप त्या दिवशी कसा अनावर झाला होता आणि फेडरल डिपॉझिटच्या माजी प्रमुख शेला बायर यांच्या नावाने ते कसे बोटे मोडत होते त्याचा साद्यंत वृत्तांत त्या वेळी प्रकाशित झाला होता. त्यामुळे पंडित यांना आज पायउतार व्हावे लागल्यावर शेला बायर यांनी समाधान व्यक्त केले आणि पंडित यांच्या संकटकालीन कार्याचा गौरव करताना त्यांच्यासमोर सिटी बँकेला कोठे न्यायचे याची निश्चित दिशा नव्हती, अशी प्रतिक्रिया दिली. त्यात गेले काही महिने पंडित यांच्यावर बँकेचे संचालक मंडळ नाराज असल्याचेही वृत्त येत होते. त्याचाच कडेलोट अखेर झाला आणि पंडित यांनी पदत्याग करावा अशी वेळ आणली गेली. एक मराठी व्यक्ती इतक्या उच्चपदी गेली याचा आपणास अभिमान वाटणे साहजिक असले तरी त्यांचे मराठीपण हा केवळ योगायोग होता. असे योगायोग गर्व से कहो.. म्हणून मिरवायचे नसतात. त्यामुळेच पंडित यांचा विक्रम आपण त्यांच्या कर्तबगारीसाठी मानायला हवा आणि त्याच कर्तबगारीविषयक कारणांसाठी तो मोडला गेला म्हणून त्याचाही आदर करायला हवा.

 

व्हिडिओ

लाउडस्पीकर  
'महागाई' या विषयावरील चर्चा
blk
आयडिया एक्स्चेंज  
जेष्ठ नाट्यकर्मी विजया मेहता
blk
व्हिवा लाऊंज  
डॉ. रश्मी करंदीकर - पोलीस अधीक्षक (राज्य महामार्ग)
blk
सागर परिक्रमा - २  
‘नौदलवीरा’च्या साहसी प्रवासाला सुरूवात!
लोकसत्ता युट्युब चॅनल
<iframe width="300" height="275" src="http://www.youtube.com/embed/bA4XUHbGh-c" frameborder="0" allowfullscreen></iframe>

लोकसत्ताच्या फेसबुक पेजवरील फोटो अल्बम

'सॅण्डी' संकट!

यश चोप्रा : ‘किंग ऑफ रोमान्स’

लोकसत्ता फेसबुक पेज - कव्हर फोटो

आणखी फोटो पाहण्यासाठी खालील लाईक बटणावर क्लिक करा

‘लोकसत्ता’चे विविध अ‍ॅप्स विनामुल्य डाऊनलोड करा-

वासाचा पयला पाऊस आयला

 


 

साप्ताहिक पुरवणी

लोकरंग (दर रविवारी)


चतुरंग
(दर शनिवारी)

 नवऱ्याकडून घरकामाचा पगार?

alt

 गरज शोधांची जननी

 एक उलट..एक सुलट : वेगळा.. वेगळा..

alt

 करिअरिस्ट मी : ..आणि समस्या ‘सायलेन्ट’ झाल्या

alt

 स्त्री समर्थ : उद्योगस्वामिनी

 बोधिवृक्ष : सूक्ष्मात वसते ब्रह्मांड

 गावाकडची चव : अंबाजोगाईची ‘वैष्णवी’ चव

alt

 आनंदाचं खाणं : अचपळ मन माझे..

alt

 ब्लॉग माझा : आयडिया लई भारी!

alt

 स्त्री जातक : आधी कळस मग पाया रे..!

alt

 अनघड अवघड : बोलायलाच हवं!


वास्तुरंग
(दर शनिवारी)

alt

 एक आस.. उभारीची!

alt

 फटाक्यांपासून इमारतीची सुरक्षा

alt

 घरसजावटीसाठी…
आणखी वाचा...

व्हिवा (दर शुक्रवारी

alt

 फुल टू कल्ला

alt

 कट्टा

alt

 एन्जॉय
आणखी वाचा...

करिअर वृत्तान्त (दर सोमवारी)

 ‘इंग्लिश-विंग्लिश’ :न्यूनगंडाच्या बुडबुडय़ाची गोष्ट
alt   सुट्टी आणि अभ्यास
alt  शिकवून कोणी शिकतं का?
आणखी वाचा...

अर्थवृत्तान्त (दर सोमवारी)

 विमा विश्लेषण : जीवन तरंग
 ‘अर्थ’पूर्ण : महागाईचा भस्मासूर
 गुंतवणूकभान : नव्या दमाचा शूर शिपाई
आणखी वाचा...

आजचे फोटो