विलक्षण संग्राहक!
मुखपृष्ठ >> रविवार विशेष >> विलक्षण संग्राहक!
 
ई-पेपर
 
 

लोकसत्ता ब्लॉग


संघाने काँग्रेसलासुद्धा मदत केली आहे!
पर्यावरण हा अडथळा नव्हे, तर निकोप विकासाचा पाया

गाण्यातील ‘साऊण्ड’चा आनंद अनुभवता आला पाहिजे

माणसं बदलण्यापेक्षा धोरणं बदला!

alt

सर्व काही अण्णांनीच करावे, असे लोकांना वाटणे हीच उणीव..

alt
कांद्याचा भाव शंभर रूपये किलो का नको?
 alt
पीडीएतील दिवस आणि अभिनयाचा श्रीगणेशा
 alt
दुर्बलांना पोसणे म्हणजे सबलीकरण नव्हे!
नक्कल करायलाही अक्कल लागते!
मेधा पाटकर यांचे ऐकले असते, तर एकही पूल
झाला नसता!
alt
‘नक्कल’ न करणे हाच बाळासाहेबांचा खरा
वारसा
पाच वर्षे प्रभावी सरकार
देऊ शकेल अशी पर्यायी
व्यवस्था मला दिसत
नाही!
एक तळमळ बोलकी
झाली
आनंदवनाच्या ‘प्रवाहा’त एकरूप आमटेंची तिसरी पिढी..
लोकांसाठी नव्हे ,
लोकांच्या सोबत...
एक गोष्ट आमच्याकडे शक्यतो होत नाही, ती म्हणजे ‘इ'लॉजिकल्’
बोलणं किंवा वागणं!
‘विचार’ निश्चित झाला
की शब्द आपोआप
सामोरे येतात
‘जमिनीचा पैसा
बिल्डरांना नाही, तर सरकारला मिळायला
हवा!’

दि.०९-११-२०१२ रोजी बाजार बंद झाला त्यावेळचा भाव



 

विलक्षण संग्राहक! Bookmark and Share Print E-mail

रविवार, २१ ऑक्टोबर २०१२

(शब्दांकन : अभिजित बेल्हेकर)
आपल्या समाजात इतिहासाविषयी मुळात बेगडी प्रेम आहे. तो जतन करण्याची वृत्ती नाही. अशावेळी नगरचे  सुरेशराव जोशी यांच्यासारख्या  माणसांनी केलेले काम असामान्य वाटू लागते. शिवशाहीर बाबासाहेब पुरंदरे यांनी या विलक्षण इतिहास संशोधकाला वाहिलेली श्रद्धांजली..


साधारणपणे तीसपस्तीस वर्षांपूर्वीचा तो प्रसंग, एका निरोपाबरोबर प्रचंड ओढीने नगर गाठले. आवेग, कुतूहल आणि उत्सुकतेतूनच ते चित्र हाती घेतले आणि उद्गारलो, ‘शाब्बास! सुरेशराव शाब्बास! आज आपण आपल्या जीवनाचं सार्थक केलं. हे पृथ्वीमोलाचे छत्रपती शंभुराजांचे चित्र शोधून तुम्ही मोठं काम केलं आहे. तुमच्या या कार्याची नोंद इतिहासाला घ्यावीच लागेल!’
परवा अचानकपणे निरोप मिळाला ‘सुरेश जोशी गेले’ आणि गेल्या तीसचाळीस वर्षांचा ऋणानुबंध आणि त्यातही हा प्रसंग वारंवार डोळ्यापुढे येत राहिला. नगर जिल्ह्य़ातील हे एक विलक्षण इतिहासवेडे व्यक्तिमत्त्व, त्या विषयाप्रमाणेच दुर्लक्षित राहिले याची खंत मनाला बोचत राहिली.
गेल्या शतकभरात इतिहास-संशोधन-अभ्यासाच्या ज्या नवनव्या परंपरा जन्माला आल्या, त्यामध्येच इतिहासाच्या विविध साधनांचा संग्रह, जतन आणि त्यातून अभ्यास-संशोधन अशी एक कार्यपद्धती काहींनी हाताळली. वि. का. राजवाडे, डॉ. ग. ह. खरे यांच्यापासून सुरू झालेल्या या परंपरेतच भर घालण्याचे काम नगरसारख्या भागात राहून सुरेशरावांनी केले.
सुरेशरावांचे इतिहासावर विलक्षण प्रेम, त्याची आवड आणि व्यासंगही! यासाठी त्यांनी औपचारिक शिक्षण अभ्यास तर पूर्ण केलाच पण त्याच्या शोधासाठी जतनासाठी वाटेल ते कष्ट घेतले. त्यांच्या या समर्पित जीवनातूनच नगरसारख्या भागात इतिहासाचे मोठे कार्य उभे राहिले.
मला आठवते, सुरेशराव आणि माझी पहिली भेट १९५५-५६ साली त्यांच्याच घरी झाली होती. त्यांनी जमा केलेल्या वस्तू दाखवण्यात ते दंग झाले होते. प्रत्येक वस्तूमागे जसा इतिहास होता तसेच ती मिळवण्यामागचे प्रचंड कष्ट-परिश्रमही दिसत होते. पुढे त्यांच्या या चिकाटीतूनच नगरसारख्या ठिकाणी एक मोठे वस्तुसंग्रहालयच उभे राहिले. या संग्रहालयाच्या निर्मितीनंतर मग अनेकदा वेगवेगळ्या कार्यक्रमाच्या निमित्ताने आमच्या गाठीभेटी होत राहिल्या. या प्रत्येक वेळी इतिहास, त्यांना मिळालेल्या नवनव्या वस्तू, वस्तू संग्रहालयाची वाटचाल, त्याच्या पुढच्या अडचणी असे अनेक विषय चर्चेत येत राहिले. एखादे कार्य सुरू करणे सोपे असते पण ते चालवणे अवघड. संग्रहालय चालवताना सुरेशरावांनाही नाना अडचणी येत होत्या. अपुरा निधी, अपुरे आणि अनियमित शासकीय अनुदान या साऱ्यांतून हा गाडा हाकणे अनेकदा त्यांना जिकिरीचे झाले. पण या प्रत्येक वेळी हार न मानता त्यांनी हा इतिहासाचा यज्ञ सुरू ठेवला.
सुरेशरावांच्या या संग्रहालयाचे मोल राष्ट्रीय आहे. यातील अनेक वस्तू काळाने भारलेल्या आहेत. संभाजी महाराजांचे अस्सल चित्र, रामकृष्ण काव्य, नेवासा-पैठण उत्खननातील वस्तू ही सारीच इथली अनमोल संपत्ती आहे. या पोतडीत पन्नास हजार केवळ ऐतिहासिक कागद, हस्तलिखितेच आहेत. या शिवाय शेकडो ग्रंथ, ताम्रपट, हजारो दुर्मिळ नाणी, ऐतिहासिक मूल्य असलेली चित्रे-नकाशे, प्राचीन कोरीव शिल्प-मूर्ती, शस्त्रे, वस्त्र-अलंकार असे एक ना दोन सारा इतिहासच इथे सामावलेला आहे. यातली एकेक वस्तू मिळवताना सुरेशरावांनी प्रचंड हालअपेष्टा भोगल्या, पदरमोड केली. खेडोपाडी-भुकेल्यापोटी हिंडत हा सारा ऐवज जमा केला. पोटच्या मुलाप्रमाणे सांभाळला. इतिहासाने वेडी झालेली ही अशी माणसे हे अचाट काम करतात म्हणून पुढच्या पिढीपर्यंत हा आमचा वारसा पोहोचतो.
मुळात ‘इतिहास’ हा दुर्लक्षित विषय, समाजाने टाकलेला, चरितार्थासाठी व्यर्थ ठरलेला. या पाश्र्वभूमीवर सरकारी नोकरीला रामराम ठोकत, खासगी सन्मानाच्या नोक ऱ्यांकडे पाठ फिरवत खेडोपाडी हिंडून त्यांनी हा ऐवज गोळा केला. त्यांच्या या जिद्दीला तोड नाही. आज जिथे लोक त्यांच्या घरातील देवही नीट सांभाळत नाहीत, तिथे दुसऱ्यांच्या घरांतील वस्तू, कागदपत्रे जतन करण्याचे, त्यांची काळजी घेण्याचे आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे त्यांचा अभ्यास करत इतिहासात भर घालण्याचे काम सुरेशरावांनी केले.
खरेतर महाराष्ट्रभर फिरत असताना अनेकदा जागोजागी या ऐतिहासिक वस्तूंची मानहानी, लचकेतोडच होताना दिसते. एका सरदार घराण्यात गेलो, त्यावेळी पूर्वजांच्या तलवारी जनावरांची वैरण तोडण्यासाठी वापरल्या जाताना दिसल्या, एका ठिकाणी घरातली ऐतिहासिक कटय़ार गुळाची ढेप फोडण्यासाठी वापरली जात होती. दुर्मिळ ताम्रपट-नाणी मोडीसाठी सर्रास वितळवली जात आहेत, शिलालेखाचे दगड चिऱ्यांमध्ये घातले जात आहेत, ऐतिहासिक पत्रे बंबात जाळली जात आहेत. हे सारे पाहिले-अनुभवले की आजही आमचा समाज निरक्षर-पाशवी वाटतो.
सर विल्यम चार्लस मॅलेट हा ब्रिटिश रेसिडेंट १७९०-९३ मध्ये पुणे भेटीवर आला होता. त्या वेळी पुणे दरबारातून त्याला अनेक भेटी देण्यात आल्या. मध्यंतरी लंडनला गेलो होतो, त्या वेळी याच मॅलेटच्या घरी गेलो असता त्याच्या वंशजांनीही आजही त्या साऱ्या वस्तू जतन करून ठेवलेल्या दिसल्या. अगदी कालपरवा मिळाल्याप्रमाणे!
आपल्या समाजात इतिहासाविषयी मुळात बेगडी प्रेम आहे. तो जतन करण्याची वृत्ती नाही. अशावेळी सुरेशरावांसारख्या विलक्षण माणसांनी केलेले काम असामान्य वाटू लागते. त्यांनी फक्त अशा ऐतिहासिक वस्तूंचा संग्रहच केला नाही तर समाजात या विषयाची संस्कृती रुजवण्याचे काम केले. आज आमचा जो काही थोडाफार इतिहास वाचला आहे तो अशाच संग्रहवेडय़ा लोकांमुळे!
ज्या राष्ट्राला इतिहासाचे भान असते तीच राष्ट्रे नवा भूगोल निर्माण करू शकतात. जी राष्ट्रे इतिहासाला विसरतात मग त्यांचे वर्तमानही बुडते. इतिहासातून ‘नॅशनल कॅरेक्टर’ तयार होत असतात. ‘राष्ट्र’ म्हणून संकल्पना जोडली-बांधली जाते. आज आपण याच इतिहासाला, त्यातील शक्तीला विसरलो आहोत. या अशा झोपलेल्या, निद्रिस्त समाजाला जागे करण्याचे काम अनेकांनी केले, करत आहेत. यातीलच एक दिवा सुरेश जोशी यांनी महाराष्ट्रातल्या नगरसारख्या जिल्ह्य़ात चेतवला. इतिहास संशोधनाचे केंद्र उभे केले, एका ऐतिहासिक वस्तू संग्रहालयाचा जन्म घातला, ते वाढवले. त्यांचे हे कार्य, संग्रहालय जोपासणे, वाढवणे हीच खरी त्यांना श्रद्धांजली ठरेल.

सुरेश जोशी यांचा ‘इतिशोध’
* इतिहासाचे अभ्यासक, संग्राहक
* इतिहास संशोधन, अभ्यासासाठी महाराष्ट्रभर भ्रमण.
* हजारो ऐतिहासिक वस्तूंचा संग्रह, ज्यातून अहमदनगर शहरात ऐतिहासिक वस्तू संग्रहालयाची उभारणी, चाळीस वर्षे संग्रहालयाचे कार्यकारी विश्वस्त.
* संग्रहालयात  पन्नास हजार ऐतिहासिक कागदपत्रे, १५ हजारांवर दुर्मिळ ग्रंथ, १२ हजार हस्तलिखिते, आठ हजार दुर्मिळ नाणी, चित्रे, मूर्ती-शिल्प, नकाशे यांचा मोठा संग्रह.
* वस्तू संग्रहालयात इतिहास संशोधन केंद्र सुरू करण्यासाठी विशेष प्रयत्न.
* निजामशाहीची राजधानी - अहमदनगर, दिवाण पळशीकर दप्तर खंड एक, ज्ञानबोध, ऐसी लढाई झालीच नाही, गोदा-प्रवरा संस्कृतीचा ऱ्हास आदी तेरा पुस्तकांचे लेखन.
* ‘इतिशोध’ आत्मचरित्रपर पुस्तक प्रसिद्ध.
* ‘इतिहास संशोधन प्रदीप’ या त्रमासिकाचे संपादक म्हणून दीर्घ काळ काम.
*अहमदनगर महापालिकेच्या मानपत्रासह अनेक पुरस्कार प्राप्त.

 

व्हिडिओ

लाउडस्पीकर  
'महागाई' या विषयावरील चर्चा
blk
आयडिया एक्स्चेंज  
जेष्ठ नाट्यकर्मी विजया मेहता
blk
व्हिवा लाऊंज  
डॉ. रश्मी करंदीकर - पोलीस अधीक्षक (राज्य महामार्ग)
blk
सागर परिक्रमा - २  
‘नौदलवीरा’च्या साहसी प्रवासाला सुरूवात!
लोकसत्ता युट्युब चॅनल
<iframe width="300" height="275" src="http://www.youtube.com/embed/bA4XUHbGh-c" frameborder="0" allowfullscreen></iframe>

लोकसत्ताच्या फेसबुक पेजवरील फोटो अल्बम

'सॅण्डी' संकट!

यश चोप्रा : ‘किंग ऑफ रोमान्स’

लोकसत्ता फेसबुक पेज - कव्हर फोटो

आणखी फोटो पाहण्यासाठी खालील लाईक बटणावर क्लिक करा

‘लोकसत्ता’चे विविध अ‍ॅप्स विनामुल्य डाऊनलोड करा-

वासाचा पयला पाऊस आयला

 


 

साप्ताहिक पुरवणी

लोकरंग (दर रविवारी)


चतुरंग
(दर शनिवारी)

 नवऱ्याकडून घरकामाचा पगार?

alt

 गरज शोधांची जननी

 एक उलट..एक सुलट : वेगळा.. वेगळा..

alt

 करिअरिस्ट मी : ..आणि समस्या ‘सायलेन्ट’ झाल्या

alt

 स्त्री समर्थ : उद्योगस्वामिनी

 बोधिवृक्ष : सूक्ष्मात वसते ब्रह्मांड

 गावाकडची चव : अंबाजोगाईची ‘वैष्णवी’ चव

alt

 आनंदाचं खाणं : अचपळ मन माझे..

alt

 ब्लॉग माझा : आयडिया लई भारी!

alt

 स्त्री जातक : आधी कळस मग पाया रे..!

alt

 अनघड अवघड : बोलायलाच हवं!


वास्तुरंग
(दर शनिवारी)

alt

 एक आस.. उभारीची!

alt

 फटाक्यांपासून इमारतीची सुरक्षा

alt

 घरसजावटीसाठी…
आणखी वाचा...

व्हिवा (दर शुक्रवारी

alt

 फुल टू कल्ला

alt

 कट्टा

alt

 एन्जॉय
आणखी वाचा...

करिअर वृत्तान्त (दर सोमवारी)

 ‘इंग्लिश-विंग्लिश’ :न्यूनगंडाच्या बुडबुडय़ाची गोष्ट
alt   सुट्टी आणि अभ्यास
alt  शिकवून कोणी शिकतं का?
आणखी वाचा...

अर्थवृत्तान्त (दर सोमवारी)

 विमा विश्लेषण : जीवन तरंग
 ‘अर्थ’पूर्ण : महागाईचा भस्मासूर
 गुंतवणूकभान : नव्या दमाचा शूर शिपाई
आणखी वाचा...

आजचे फोटो