बया दार उघड...श्रद्धेतील अर्थकारण
मुखपृष्ठ >> लेख >> बया दार उघड...श्रद्धेतील अर्थकारण
 
ई-पेपर
 
 

लोकसत्ता ब्लॉग


संघाने काँग्रेसलासुद्धा मदत केली आहे!
पर्यावरण हा अडथळा नव्हे, तर निकोप विकासाचा पाया

गाण्यातील ‘साऊण्ड’चा आनंद अनुभवता आला पाहिजे

माणसं बदलण्यापेक्षा धोरणं बदला!

alt

सर्व काही अण्णांनीच करावे, असे लोकांना वाटणे हीच उणीव..

alt
कांद्याचा भाव शंभर रूपये किलो का नको?
 alt
पीडीएतील दिवस आणि अभिनयाचा श्रीगणेशा
 alt
दुर्बलांना पोसणे म्हणजे सबलीकरण नव्हे!
नक्कल करायलाही अक्कल लागते!
मेधा पाटकर यांचे ऐकले असते, तर एकही पूल
झाला नसता!
alt
‘नक्कल’ न करणे हाच बाळासाहेबांचा खरा
वारसा
पाच वर्षे प्रभावी सरकार
देऊ शकेल अशी पर्यायी
व्यवस्था मला दिसत
नाही!
एक तळमळ बोलकी
झाली
आनंदवनाच्या ‘प्रवाहा’त एकरूप आमटेंची तिसरी पिढी..
लोकांसाठी नव्हे ,
लोकांच्या सोबत...
एक गोष्ट आमच्याकडे शक्यतो होत नाही, ती म्हणजे ‘इ'लॉजिकल्’
बोलणं किंवा वागणं!
‘विचार’ निश्चित झाला
की शब्द आपोआप
सामोरे येतात
‘जमिनीचा पैसा
बिल्डरांना नाही, तर सरकारला मिळायला
हवा!’

दि.०९-११-२०१२ रोजी बाजार बंद झाला त्यावेळचा भाव



 

बया दार उघड...श्रद्धेतील अर्थकारण Bookmark and Share Print E-mail

सुहास सरदेशमुख, औरंगाबाद, सोमवार, २२ ऑक्टोबर २०१२

घटना क्र. १- गेल्या आठवडय़ात एका महिलेने तुळजाभवानीच्या चरणी सोन्याची नथ अर्पण केली. त्याची रीतसर पावती कोणी दिलीच नाही. पावती न मिळाल्याने भाविक महिलेने प्रशासनाकडे तक्रार केली. गदारोळ झाला आणि मंदिर प्रशासनाने साठे नावाच्या कारकुनाला निलंबित केले.
घटना क्र. २- नवरात्रीपूर्वी तुळजापूर येथील मानाच्या १६ घरांना मंदिराच्या आर्थिक उत्पन्नातून १६ आणे हिस्सा दिला जातो. उत्पन्नाच्या एकतृतीयांश रक्कम पुजाऱ्यांना देण्याचा ठराव नुकताच मंजूर करण्यात आला. ही रक्कम १ कोटी ४५ लाख एवढी आहे.


घटना क्र. ३- मंदिराच्या वार्षिक उत्पन्न वाढीसाठी भवानी मंदिरातील गणेश मंदिर, दत्त मंदिर, भाविकांनी अर्पण केलेले वस्त्र, होमशाळा, नारळ, क्लॉक रूम, दुकाने यांचा लिलाव करण्याचा ठराव झाला. मंदिरात असे २१ प्रकारचे ठेके देण्याची मान्यता विश्वस्तांनी दिली.
श्रद्धेच्या दुनियेत अर्थकारण सतत तेजीत असते, हेच या घटना अधोरेखित करतात; मग मंदिर कोणतेही असो. कोल्हापुरातील महालक्ष्मीच्या मंदिरातील प्रसादाच्या लाडूचा ठेका आणि भवानी मंदिरातील २१ प्रकारचे ठेके मतलबाचा उदोउदो दर्शविणारे आहेत. अन्य मंदिरांतही असेच व्यवहार आहेत. शिर्डीच्या साईबाबांच्या मंदिरातील दागिन्यांचा लिलाव नुकताच खंडपीठाने स्थगित ठेवण्याचे आदेश दिले. हे व्यवहार गैर असले तरी त्यांना रोखणारा कायदा खूपच जुना आहे. मंदिरांसाठी नव्याने कायदा तयार करावा, अशी शिफारस तुळजापूर मंदिरात सुधारणा घडवून आणणारे तत्कालीन जिल्हाधिकारी डॉ. प्रवीण गेडाम यांनी केली होती. त्याकडे कोणीच लक्ष दिले नाही. दोन हजार एकरपेक्षा अधिक जमीन असणाऱ्या तुळजाभवानी संस्थानाला यातून रुपयाचे उत्पन्न होत नाही. मठाधिपतींनी जमिनी हडपल्या. काही जमिनी महसूलमधील कर्मचाऱ्यांनी संगनमत करून परस्पर विक्री केल्या. त्याचे अहवाल थेट मुख्यमंत्र्यांपर्यंत पाठविण्यात आले. सरकारला जाग आली आणि त्यांनी नवीन कायदा करू, अशी घोषणाही केली. पुढे अधिकाऱ्यांनी केलेल्या शिफारशींना धुळीची सवय झाली.
मंदिरातील गैरव्यवहारासाठी पुजारी, विश्वस्त आणि कर्मचाऱ्यांची एक मजबूत साखळी सर्वत्र पाहायला मिळते. ती तोडता येईल का? या समस्येवर काम करणारा एकमेव अधिकारी म्हणून डॉ. गेडाम यांचे नाव घ्यावे लागेल. हा माणूस तसा भन्नाट. गुंता सोडविताना त्याचे दुसरे टोक कोणाच्या हातात असू शकेल याचा त्यांना चांगला अंदाज असे. तुळजापुरात दर्शनरांग चुकीची होती. आडव्या रांगेमुळे भाविकांना क्षणात  दूर व्हावे लागे. दर्शन रांग जर समोरून झाली तर भाविकांचे समाधान होईल, अशी शिफारस करण्यात आली. पण रांग बदलली की, त्याचा परिणाम अर्थकारणावर झाला असता. त्याचवेळी  सततच्या अभिषेकामुळे देवीच्या मूर्तीची झीज होत असल्याचा पुरातत्त्व विभागाचा अहवाल आला. अभिषेक बंद करण्याची सूचना त्यांनी केली होती. त्या निणर्याची अंमलबजावणी झाली असती तर पुजाऱ्यांना अधिक आर्थिक झळ सोसावी लागली असती. त्यामुळेच दगडापेक्षा वीट मऊ या म्हणीप्रमाणे पुजाऱ्यांनी दर्शनरांग सरळ करण्यास सहमती दर्शवली. गुंता सोडविताना कराव्या लागणाऱ्या प्रशासकीय क्लृप्त्यांमुळे काही बदल निश्चितपणे झाले.
पारदर्शक कारभार करायचा असेल तर माध्यमांना बरोबर घ्यावे लागते. अधिकारी आणि नेत्यांच्या लेखी ‘माध्यम’ हा निसरडा प्रांत. काही चांगले घडवायचे असेल तर समाजात चर्चा घडवून आणावी लागते. लोकरेटा तयार व्हावा लागतो. मगच घेतलेल्या निर्णयाचे स्वागत होते. मंदिरातील हे गैरव्यवहार चव्हाटय़ावर यावे, यासाठी कोणीतरी प्रयत्न करण्याची गरज होती. माहितीचा अधिकार वापरून  काही कार्यकर्त्यांनी गैरव्यवहार समोर आणले. त्यामुळेच आता गैरव्यवहारांची सीआयडी चौकशी सुरू आहे.
गेल्या काही वर्षांत तुळजापूरच्या मंदिरातील गैरव्यवहाराचे आकडे चक्रावून टाकणारे आहेत. १९९० पासून ते १९९९ पर्यंत दानपेटीत सोन्या-चांदीची एकही वस्तू भाविकांनी अर्पण केली नाही, अशा नोंदी केल्या गेल्या. २००१ मध्ये लाजेकाजे ०.२ ग्रॅम सोने आणि २४०८ ग्रॅम चांदी नोंदवली गेली. त्यानंतर पुन्हा २००७ पर्यंत तब्बल सात वर्षे भाविकांनी मौल्यवान वस्तू अर्पण केल्याची नोंद नाही. जिल्हाधिकारी म्हणून डॉ. गेडाम रुजू झाल्यानंतर दानपेटीत २०१०-११ मध्ये पाच किलो सोने आणि ७५ किलो चांदी भाविकांनी अर्पण केल्याची नोंद आहे. या वर्षीही उत्पन्न कमालीचे वाढले आहे. हे सगळे का सांगायचे, कारण व्यवस्था बदलण्यासाठी विशेष प्रयत्न करावे लागतात.
मंदिरातील गैरव्यवहार दूर करतानाच भाविकांनी अर्पण केलेल्या वस्तू स्वीकारायच्या कशा, पावती कोणत्या स्वरुपात द्यायची, याची घडी बसविण्याचा प्रयत्न डॉ. गेडाम यांनी केला. तुळजापूरच्या विकासासाठी मंजूर केलेल्या ३१५ कोटी रुपयांच्या प्राधिकरणांच्या योजनांमध्येही पारदर्शकता ठेवली. त्यामुळे त्यांचे काम उठून दिसले. आता ते बदलून गेले आहेत. त्याचा परिणाम तुळजापूर विकासावर झाला आहे आणि मंदिरात ‘पुन्हा ये रे माझ्या मागल्या’ असेच वातावरण आहे.
भवानी मंदिराचा इतिहास जरी जाज्वल्य असला तरी वर्तमानातील व्यवहारावर लक्ष ठेवण्यासाठी नव्या कायद्याची गरज आहे. मात्र त्या कायद्याचा प्रस्ताव सरकार दरबारी धूळ खात आहे.

 

व्हिडिओ

लाउडस्पीकर  
'महागाई' या विषयावरील चर्चा
blk
आयडिया एक्स्चेंज  
जेष्ठ नाट्यकर्मी विजया मेहता
blk
व्हिवा लाऊंज  
डॉ. रश्मी करंदीकर - पोलीस अधीक्षक (राज्य महामार्ग)
blk
सागर परिक्रमा - २  
‘नौदलवीरा’च्या साहसी प्रवासाला सुरूवात!
लोकसत्ता युट्युब चॅनल
<iframe width="300" height="275" src="http://www.youtube.com/embed/bA4XUHbGh-c" frameborder="0" allowfullscreen></iframe>

लोकसत्ताच्या फेसबुक पेजवरील फोटो अल्बम

'सॅण्डी' संकट!

यश चोप्रा : ‘किंग ऑफ रोमान्स’

लोकसत्ता फेसबुक पेज - कव्हर फोटो

आणखी फोटो पाहण्यासाठी खालील लाईक बटणावर क्लिक करा

‘लोकसत्ता’चे विविध अ‍ॅप्स विनामुल्य डाऊनलोड करा-

वासाचा पयला पाऊस आयला

 


 

साप्ताहिक पुरवणी

लोकरंग (दर रविवारी)


चतुरंग
(दर शनिवारी)

 नवऱ्याकडून घरकामाचा पगार?

alt

 गरज शोधांची जननी

 एक उलट..एक सुलट : वेगळा.. वेगळा..

alt

 करिअरिस्ट मी : ..आणि समस्या ‘सायलेन्ट’ झाल्या

alt

 स्त्री समर्थ : उद्योगस्वामिनी

 बोधिवृक्ष : सूक्ष्मात वसते ब्रह्मांड

 गावाकडची चव : अंबाजोगाईची ‘वैष्णवी’ चव

alt

 आनंदाचं खाणं : अचपळ मन माझे..

alt

 ब्लॉग माझा : आयडिया लई भारी!

alt

 स्त्री जातक : आधी कळस मग पाया रे..!

alt

 अनघड अवघड : बोलायलाच हवं!


वास्तुरंग
(दर शनिवारी)

alt

 एक आस.. उभारीची!

alt

 फटाक्यांपासून इमारतीची सुरक्षा

alt

 घरसजावटीसाठी…
आणखी वाचा...

व्हिवा (दर शुक्रवारी

alt

 फुल टू कल्ला

alt

 कट्टा

alt

 एन्जॉय
आणखी वाचा...

करिअर वृत्तान्त (दर सोमवारी)

 ‘इंग्लिश-विंग्लिश’ :न्यूनगंडाच्या बुडबुडय़ाची गोष्ट
alt   सुट्टी आणि अभ्यास
alt  शिकवून कोणी शिकतं का?
आणखी वाचा...

अर्थवृत्तान्त (दर सोमवारी)

 विमा विश्लेषण : जीवन तरंग
 ‘अर्थ’पूर्ण : महागाईचा भस्मासूर
 गुंतवणूकभान : नव्या दमाचा शूर शिपाई
आणखी वाचा...

आजचे फोटो