आनंदयोग : शारदोत्सव
मुखपृष्ठ >> लेख >> आनंदयोग : शारदोत्सव
 
ई-पेपर
 
 

लोकसत्ता ब्लॉग


संघाने काँग्रेसलासुद्धा मदत केली आहे!
पर्यावरण हा अडथळा नव्हे, तर निकोप विकासाचा पाया

गाण्यातील ‘साऊण्ड’चा आनंद अनुभवता आला पाहिजे

माणसं बदलण्यापेक्षा धोरणं बदला!

alt

सर्व काही अण्णांनीच करावे, असे लोकांना वाटणे हीच उणीव..

alt
कांद्याचा भाव शंभर रूपये किलो का नको?
 alt
पीडीएतील दिवस आणि अभिनयाचा श्रीगणेशा
 alt
दुर्बलांना पोसणे म्हणजे सबलीकरण नव्हे!
नक्कल करायलाही अक्कल लागते!
मेधा पाटकर यांचे ऐकले असते, तर एकही पूल
झाला नसता!
alt
‘नक्कल’ न करणे हाच बाळासाहेबांचा खरा
वारसा
पाच वर्षे प्रभावी सरकार
देऊ शकेल अशी पर्यायी
व्यवस्था मला दिसत
नाही!
एक तळमळ बोलकी
झाली
आनंदवनाच्या ‘प्रवाहा’त एकरूप आमटेंची तिसरी पिढी..
लोकांसाठी नव्हे ,
लोकांच्या सोबत...
एक गोष्ट आमच्याकडे शक्यतो होत नाही, ती म्हणजे ‘इ'लॉजिकल्’
बोलणं किंवा वागणं!
‘विचार’ निश्चित झाला
की शब्द आपोआप
सामोरे येतात
‘जमिनीचा पैसा
बिल्डरांना नाही, तर सरकारला मिळायला
हवा!’

दि.०९-११-२०१२ रोजी बाजार बंद झाला त्यावेळचा भाव



 

आनंदयोग : शारदोत्सव Bookmark and Share Print E-mail

भीष्मराज बाम ,बुधवार, २४ ऑक्टोबर २०१२
This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it
alt

उत्सव साजरे करणे म्हणजे व्रतस्थ राहणे, सत्य व न्यायावर निष्ठा वाढवणे. आपल्या दुर्गुणांशी, लोभाशी, मोहाशी संघर्ष करायचा हे तर आपलेच काम आहे, ते न करता देवाने मात्र आपल्यावर दयाच दाखवावी, अशी अपेक्षा करणे पोरकटपणाचे आहे..
आपण भारतीय उत्सवप्रिय आहोत. वसंत आणि शरद हे दोन ऋतू उत्सवाचे आहेत. वसंत ऋतूत होळी आणि रंगपंचमी हे सार्वजनिक साजरे करायचे सण. पण शरद ऋतूतल्या सणांचा दिमाख जास्त. कारण सुगीचे दिवस असतात.

नवे धान्य घरात आलेले असते. मग नवरात्र, विजयादशमी, नवान्न पौर्णिमा आणि दिवाळी हे सारे सण थाटांत साजरे होतात. दुर्गापूजेची खरी गंमत बंगालमध्ये! आपल्याकडे आता गणपती उत्सवाला तसे थोडेफार स्वरूप आलेले आहे, पण बंगालात अगदी नास्तिक म्हणवणाऱ्या मार्क्‍सवादी कम्युनिस्टांचे राज्य असतानासुद्धा दुर्गापूजा तेवढय़ाच दणक्यात साजरी केली जात असे. त्यांच्याकडे षष्ठीपासून या पूजेच्या उत्सवाला सुरुवात होते. घरी कोणीच स्वयंपाक करायचा नाही. भरपूर भाज्या घालून बनवलेल्या खिचडीचा आणि तऱ्हेतऱ्हेच्या मिठायांचा नैवेद्य दुर्गादेवीला असतो आणि संध्याकाळी जत्राच भरलेली असल्याने सर्वानाच इच्छाभोजन असते. कलकत्त्यांत एकदाच दुर्गापूजेचा उत्सव पाहाण्याचा योग आला. पण हैद्राबाद, दिल्ली आणि मुंबई या साऱ्याच ठिकाणी बंगाली मित्रमंडळीच्या सहवासात या उत्सवाचा आनंद लुटता आला.
मुंबईला चेम्बूरमधल्या बंगाली काली बाडीत आणि जवळच्या शाळेत मोठय़ा प्रमाणावर दुर्गापूजेचा उत्सव साजरा होतो. नृत्याप्सरा हेमामालिनी दरवर्षी एक नृत्यनाटय़ाचा कार्यक्रम तेथे सादर करते. आपल्याकडे दसऱ्याचा रावण दहनाचा सोहळाही अनेक ठिकाणी होतो. विजया दशमीलाच रावणाचा वध रामाने केला म्हणून आपणही तो दिवस विजयाचा म्हणून आनंदोत्सवात साजरा करायचा. कुत्स ऋषींनी गुरू विश्वामित्रांना सुवर्ण दक्षिणा देण्यासाठी रघुराजाकडे मदत मागितली. रघुराजाने सुवर्ण मिळवण्यासाठी इंद्रावर स्वारी केली. इंद्राने साऱ्या अयोध्येवरच सुवर्णमुद्रांचा वर्षांव केला. विश्वामित्रांची गुरुदक्षिणा देऊनसुद्धा असंख्य मुद्रा शिल्लकच राहिल्या. रघुराजाने त्या वेशीबाहेर आपटय़ाच्या झाडाखाली ठेवल्या आणि नगरांत दवंडी दिली की कोणीही जाऊन ते सुवर्ण भांडार लुटून न्यावे. नागरिकांनी त्या दिवशी जाऊन ते सारे सोने लुटून आणले आणि आपापल्या परिवारांत वाटून टाकले. म्हणून विजयादशमीला आपटय़ाच्या पानांची सुवर्णमुद्रा म्हणून देवाणघेवाण करण्याची प्रथा पडलेली आहे.
गुजरातमध्ये या नवरात्रातल्या नऊ रात्रींचा जागर रासदांडिया खेळून केला जातो. आता ते लोण महाराष्ट्रातही सगळीकडे पसरले आहे. गरबा आणि दांडियाचे समूहनृत्य युवावर्गात लोकप्रिय झाले नसते तर नवल. ९ दिवस आणि ९ रात्री देवी असुरी प्रवृत्तींशी-राक्षसांशी लढत असते. म्हणून आपणही जागरण करायचे असते. दहाव्या दिवशी तिने विजय मिळवला म्हणून विजयादशमी. पांडवांचा विराटाच्या दास्यातला अज्ञात वाससुद्धा याच दिवशी संपला असे मानले जाते. याच दिवशी अर्जुनाने एकटय़ाने सर्व कौरववीरांचा पराभव करून विराटाचे गोधन परत मिळवून आणले. आपल्याला काय, उत्सवासाठी निमित्तच हवे असते. कोणीतरी कोणावर तरी विजय मिळवला म्हणून चालत नाही. आपल्याला सत्याची आणि न्यायाचीच बाजू जिंकायला हवी असते. मग विजयोत्सव साजरा करण्यात अर्थातच आनंद वाटतो.
पूर्वी राजे-महाराजे विजयादशमीच्या मुहूर्तावर स्वारी किंवा मोहिमेवर निघत असत. त्या दिवशी सीमा ओलांडायची आणि दिग्विजय करून भरपूर संपत्ती घेऊन परत येत असत. लहान मुलांप्रमाणे प्रजाजनांच्याही चांगले आणि वाईट यांच्या कल्पना स्पष्ट असत. आपली बाजू न्यायाची आणि सत्याची. इतर सर्वाची बाजू ही वाईट. त्यामुळे विजयाचा आनंदोत्सव मोकळेपणाने साजरा होत असे.
शत्रुसैन्य बाहेरचे असले म्हणजे त्याचा नि:शंकपणे संहार करता येत असे. पण ज्यावेळेला युद्ध आपसातच असे त्यावेळी मात्र पंचाईत होत असे. जे आपले आप्त वाटतात त्यांच्या चुका पोटांत घातल्या जातात, त्यांना सहज क्षमा केली जाते. मग या चुका आपल्या स्वत:च्याच असत्या तर? मग तर त्यांचे समर्थनसुद्धा केले जाते. खरा संघर्ष आपल्याच चांगल्या आणि वाईट बाजूंमध्ये असतो. मूल लहान असते त्यावेळी त्याला आपण चांगले वागण्यासाठी प्रलोभने दाखवीत असतो. आपल्यामध्ये सुधारणा होण्यासाठी व्रते ही आवश्यक असतात. ती आपण निष्ठेने करावीत यासाठी सण आणि उत्सव असतात. आपले लक्ष लहान मुलांप्रमाणेच त्यातल्या चैनीच्या आणि करमणुकीच्या भागाकडे म्हणजे प्रलोभनांकडे असते. व्रताचा भाग दुर्लक्षितच राहातो. इतर प्रांतातल्या सणांचा आणि उत्सवाचा भाग चटकन उचलला जातो आणि लोकप्रिय होतो. पण त्या उत्सवासाठी व्रत कोणते करायचे याकडे लक्षच जात नाही.
मुन्शी प्रेमचंदांची ‘ईदगाह’ या नावाची अतिशय सुंदर कथा आहे. म्हातारी अमिना आपला ६/७ वर्षांचा नातू हमीद याला घेऊन दारिद्रय़ात जीवन जगत असते. ईदच्या दिवशी हमीदचे दोस्त ईदगाहवर नमाजसाठी जातात. खरे आकर्षण तिथे भरणाऱ्या जत्रेचे असते. अमिना वाचवून ठेवलेले ६ पैसे देऊन हमीदला त्यांच्याबरोबर पाठवते. त्याचे दोस्त मिठाई, खेळणी यांच्यावर पैसे खर्च करतात. छोटय़ा हमीदला मात्र रोटय़ा करताना आजीचे भाजत असलेले हात आठवतात. खेळण्यांचा आणि मिठायांचा मोह निग्रहाने बाजूला सारून तो सगळे पैसे आजीसाठी लोखंडाचा एक चिमटा विकत घेण्यात खर्च करतो. आजीला याहून चांगली भेट कोणती असेल?
आपल्याला होत असलेले सारे ताप, त्रास हे देवाने दूर करावेत असे बालवयात वाटणे साहजिकच आहे. पण मोठेपणीसुद्धा आपण तसाच हट्ट धरायला लागलो तर कसे चालेल. आपल्या दुर्गुणांशी, लोभाशी, मोहाशी संघर्ष करायचा हे तर आपलेच काम आहे, ते न करता देवाने मात्र आपल्यावर दयाच दाखवावी, अशी अपेक्षा करणे पोरकटपणाचे आहे. उपासतापास हे आपल्याला मिळत नाही म्हणून करायचे नसतात तर आपल्याजवळ भरपूर असतानाही स्वत:वर नियंत्रण ठेवता यावे यासाठी असतात. व्रत करून देवाजवळ जायचे, एकाग्र होऊन पूजा, आरती करायची आणि फक्त प्रसादच नाही तर येणारी समृद्धीसुद्धा सर्वामध्ये वाटून टाकायची. रघुराजाच्या आख्यायिकेत ऋषींपासून, राजापासून ते साऱ्या प्रजाजनांपर्यंत सारेच देऊन टाकायला आसुसले होते. ही भावना समाजात रुजली तर सोनेसुद्धा आपटय़ाच्या पानांइतकेच सहजतेने देता येते आणि आपटय़ाच्या पानांनासुद्धा खऱ्या सुवर्णमुद्रांचे मोल येते.असेच होऊ दे!

 

व्हिडिओ

लाउडस्पीकर  
'महागाई' या विषयावरील चर्चा
blk
आयडिया एक्स्चेंज  
जेष्ठ नाट्यकर्मी विजया मेहता
blk
व्हिवा लाऊंज  
डॉ. रश्मी करंदीकर - पोलीस अधीक्षक (राज्य महामार्ग)
blk
सागर परिक्रमा - २  
‘नौदलवीरा’च्या साहसी प्रवासाला सुरूवात!
लोकसत्ता युट्युब चॅनल
<iframe width="300" height="275" src="http://www.youtube.com/embed/bA4XUHbGh-c" frameborder="0" allowfullscreen></iframe>

लोकसत्ताच्या फेसबुक पेजवरील फोटो अल्बम

'सॅण्डी' संकट!

यश चोप्रा : ‘किंग ऑफ रोमान्स’

लोकसत्ता फेसबुक पेज - कव्हर फोटो

आणखी फोटो पाहण्यासाठी खालील लाईक बटणावर क्लिक करा

‘लोकसत्ता’चे विविध अ‍ॅप्स विनामुल्य डाऊनलोड करा-

वासाचा पयला पाऊस आयला

 


 

साप्ताहिक पुरवणी

लोकरंग (दर रविवारी)


चतुरंग
(दर शनिवारी)

 नवऱ्याकडून घरकामाचा पगार?

alt

 गरज शोधांची जननी

 एक उलट..एक सुलट : वेगळा.. वेगळा..

alt

 करिअरिस्ट मी : ..आणि समस्या ‘सायलेन्ट’ झाल्या

alt

 स्त्री समर्थ : उद्योगस्वामिनी

 बोधिवृक्ष : सूक्ष्मात वसते ब्रह्मांड

 गावाकडची चव : अंबाजोगाईची ‘वैष्णवी’ चव

alt

 आनंदाचं खाणं : अचपळ मन माझे..

alt

 ब्लॉग माझा : आयडिया लई भारी!

alt

 स्त्री जातक : आधी कळस मग पाया रे..!

alt

 अनघड अवघड : बोलायलाच हवं!


वास्तुरंग
(दर शनिवारी)

alt

 एक आस.. उभारीची!

alt

 फटाक्यांपासून इमारतीची सुरक्षा

alt

 घरसजावटीसाठी…
आणखी वाचा...

व्हिवा (दर शुक्रवारी

alt

 फुल टू कल्ला

alt

 कट्टा

alt

 एन्जॉय
आणखी वाचा...

करिअर वृत्तान्त (दर सोमवारी)

 ‘इंग्लिश-विंग्लिश’ :न्यूनगंडाच्या बुडबुडय़ाची गोष्ट
alt   सुट्टी आणि अभ्यास
alt  शिकवून कोणी शिकतं का?
आणखी वाचा...

अर्थवृत्तान्त (दर सोमवारी)

 विमा विश्लेषण : जीवन तरंग
 ‘अर्थ’पूर्ण : महागाईचा भस्मासूर
 गुंतवणूकभान : नव्या दमाचा शूर शिपाई
आणखी वाचा...

आजचे फोटो