अग्रलेख : नव्या पुस्तकाचा वास
मुखपृष्ठ >> अग्रलेख >> अग्रलेख : नव्या पुस्तकाचा वास
 
ई-पेपर
 
 

लोकसत्ता ब्लॉग


संघाने काँग्रेसलासुद्धा मदत केली आहे!
पर्यावरण हा अडथळा नव्हे, तर निकोप विकासाचा पाया

गाण्यातील ‘साऊण्ड’चा आनंद अनुभवता आला पाहिजे

माणसं बदलण्यापेक्षा धोरणं बदला!

alt

सर्व काही अण्णांनीच करावे, असे लोकांना वाटणे हीच उणीव..

alt
कांद्याचा भाव शंभर रूपये किलो का नको?
 alt
पीडीएतील दिवस आणि अभिनयाचा श्रीगणेशा
 alt
दुर्बलांना पोसणे म्हणजे सबलीकरण नव्हे!
नक्कल करायलाही अक्कल लागते!
मेधा पाटकर यांचे ऐकले असते, तर एकही पूल
झाला नसता!
alt
‘नक्कल’ न करणे हाच बाळासाहेबांचा खरा
वारसा
पाच वर्षे प्रभावी सरकार
देऊ शकेल अशी पर्यायी
व्यवस्था मला दिसत
नाही!
एक तळमळ बोलकी
झाली
आनंदवनाच्या ‘प्रवाहा’त एकरूप आमटेंची तिसरी पिढी..
लोकांसाठी नव्हे ,
लोकांच्या सोबत...
एक गोष्ट आमच्याकडे शक्यतो होत नाही, ती म्हणजे ‘इ'लॉजिकल्’
बोलणं किंवा वागणं!
‘विचार’ निश्चित झाला
की शब्द आपोआप
सामोरे येतात
‘जमिनीचा पैसा
बिल्डरांना नाही, तर सरकारला मिळायला
हवा!’

दि.०९-११-२०१२ रोजी बाजार बंद झाला त्यावेळचा भाव



 

अग्रलेख : नव्या पुस्तकाचा वास Bookmark and Share Print E-mail

शनिवार, ३ नोव्हेंबर २०१२
बातमी एक आणि चर्चा वेगळीच असे अनेकदा होते आणि अशी चर्चा कोणत्या विषयांतरांची वळणे घेत गेली, हे पाहिल्यास बातमीमागची बातमी कळत जाते.. इंटरनेटमुळे माहितीच्या पायघडय़ाच डोळ्यांसमोर उलगडू लागलेल्या असताना या चर्चा, ही विषयांतरे आणि वळणे ही सर्वासाठी खुली असलेली ठेव झाली आहे.

पेंग्विन आणि रॅण्डम हाऊस या दोन बडय़ा प्रकाशन कंपन्यांचे एकीकरण होणार असल्याची बातमी आणि त्यापाठोपाठ सुरू झालेली चर्चा, यांचेही असेच झाले. जगातील सर्व देशांत इंग्रजी छापील पुस्तकांच्या प्रकाशनाचा जो काही व्यवसाय आहे, त्याचा २५ टक्के वाटा या दोन कंपन्या एकत्र झाल्यावर एकाच ‘पेंग्विन रॅण्डम हाऊस’ कंपनीकडे जाणार आहे. हे एकीकरण प्रत्यक्षात येण्यासाठी आणखी नऊ-दहा महिने लागतील, म्हणजे जगाच्या प्रकाशन धंद्यातील चतकोर एकाच बडय़ा कंपनीच्या खिशात आहे, हे चित्र दिसण्यात पुढील दिवाळी उजाडेल. तोवर काय झालेले असेल आणि एवढय़ा बडय़ा कंपन्यांना एकमेकींशी स्पर्धा न करता एकत्रित कंपनीतील ५३ टक्के रॅण्डम हाऊस आणि उरलेले पेंग्विनचे, अशी तडजोड करण्यास कोणत्या परिस्थितीने भाग पाडले, याची चर्चा अर्थातच ई-पुस्तकांच्या वळणाने सुरू झाली. किंडल अथवा तत्सम वाचनसामग्रीवर डिजिटल तंत्राने वाचता येणारी, पडद्यावरच पाने उलटण्यापासून ते चटकन एखादा शब्द शोधून तेवढाच भाग वाचण्याची सोय देणारी ही ई-पुस्तके युरोप-अमेरिकेत स्थिरावू लागली आहेत. छापील पुस्तकांचा जमाना गेला, अशा इशाराघंटाच प्रकाशन व्यवसायातील तज्ज्ञ मंडळी वाजवू लागली आहेत. पब्लिशर्स वीकली असो की पब्लिशिंग परस्पेक्टिव्हज्, जागतिक प्रकाशन धंद्याची बित्तंबातमी देणाऱ्या या नियतकालिकांना गेल्या दोन वर्षांत ई-बुकांपुढे छापील पुस्तकांचा कसा पाड लागणार, याखेरीज दुसरा विषयच उरलेला नाही. आजघडीला बडे प्रकाशकच ई-प्रकाशन व्यवसायातही आहेत. आमच्या ई-बुकांच्या मागणीत गेल्या वर्षीपेक्षा ३२ पटीने वाढ झाल्याचे काही युरोपीय प्रकाशक सांगतात, तेव्हा तज्ज्ञ मंडळी त्यांना उत्पन्नवाढ किती झाली हे विचारतात आणि प्रकाशकांचे तोंड उतरते. ई-बुकांचा धंदा हा प्रकाशकाच्या हातात राहिलेलाच नाही, तो अमेझॉन वा अन्य ई-बुक विक्रीमाध्यमांच्या आणि वाचनमाध्यमांच्या मुठीत गेला आहे, हा या तज्ज्ञांचा आवडता दावा वेळोवेळी खरा ठरतो. ही चर्चा एरवीही सुरू असताना, ई-बुकांच्या धंद्यात पाड लागत नाही म्हणून गाशा तरी प्रतिष्ठेने गुंडाळावा, यासाठी पेंग्विन रॅण्डम हाऊससारख्या सोयरिका सुरू झाल्याची चर्चा या धंद्यात मुरलेल्यांनी आरंभली आहे. यात विघ्नसंतोषाचा आणि व्यर्थ भीतीचा भाग असणारच, पण ही सारी चर्चा फक्त पश्चिम युरोप आणि अमेरिका यांच्यापुरतीच आहे आणि तिचा भारताशी काही संबंध नाही. हे ओळखूनच, पेंग्विन आणि रॅण्डम हाऊस यांनी एकत्र येण्यामागचा एक महत्त्वाचा हेतू उदयोन्मुख बाजारपेठांकडे लक्ष केंद्रित करणे, असाच ठेवला आहे.
ही उदयोन्मुख बाजारपेठ म्हणजे आशिया आणि भारत, हे वेगळे सांगायला नको. या बाजारपेठेकडे महत्त्वाचे आंतरराष्ट्रीय प्रकाशक, विशेषत: छापील पुस्तकांचे बडे प्रकाशक-  लक्ष केंद्रित करू लागले आहेत. भारतात
ई-पुस्तकांचे चलनवलन वाढत असल्याचे कौतुक अधूनमधून होत असते आणि आकडे, टक्केवारी अशा देखाव्यांनी ईबुकांच्या भारतीय हनुमानउडीचा प्रवेश उत्तम वठतो. पण हे कौतुक अंमळ रुचिपालट म्हणून असते आणि छापील पुस्तके हीच खरी बाजारपेठ आहे, हे भारतातील प्रकाशन व्यवसायाला पक्के माहीत असते. दिल्लीत गेल्या फेब्रुवारीच्या अखेरीस भरलेल्या विश्व पुस्तक मेळ्यात ७५ टक्क्यांहून अधिक वाटा छापील पुस्तकांचा होता. फ्रँकफर्ट बुक फेअर ही जागतिक पुस्तकव्यापाराची पंढरी, तिथेही भारतीय प्रकाशकांच्या वतीने ‘फिक्की’ने गेल्या महिन्यात जे सादरीकरण केले त्याचा रोख भारतात छापील पुस्तकांची बाजारपेठ वाढू शकेल, असाच होता. असणारच, कारण बाजारपेठेचे समूह-मानसशास्त्र ओळखून काढल्या जाणाऱ्या ‘मास मार्केट’ पुस्तकांपासून ते गंभीर विषयांवरच्या पुस्तकांपर्यंत अनेक पुस्तकांना विविध प्रकारचा वाचकवर्ग असणारा हा देश आहे. इंटरनेट, किंडल यांचा प्रसार अद्याप फार न झाल्याने छापील पुस्तकांची सद्दी इथे कायम आहेच आणि केवळ भारतातील विक्रीसाठी म्हणून काढल्या जाणाऱ्या आवृत्त्यांचा खर्चही तुलनेने फार कमी आहे.
धंद्याची ही गणिते प्रकाशकांनी पाहावीत व आपण आपले वाचत राहावे, हा मार्ग उत्तमच. परंतु आपण काय वाचावे, गाजणारे पुस्तक म्हणून आपल्याला कशाचे कुतूहल वाटावे, हे प्रकाशक मंडळी ठरवत असतात. पेंग्विनला आज रॅण्डम हाऊसने अंकित करून घेतले, पण कालपर्यंत रूपर्ट मरडॉक यांच्या समूहातील हार्पर कॉलिन्स ही प्रकाशन कंपनी पेंग्विनशी हातमिळवणी करण्यात रस घेत होती. मरडॉक स्वस्थ बसणार नाहीत. कदाचित ते सायमन अ‍ॅण्ड शूस्टर या कंपनीशी एकीकरणाचा करार करतील. पाश्चिमात्य देशांत घटत जाणारा नफा सावरून धरण्याचा मार्ग म्हणजे ही एकीकरणे. मार्केटिंग, वाहतूक आदींवरच्या खर्चापासून ते कर्मचाऱ्यांच्या संख्येतही कपात करण्याची किल्ली एकीकरणातूनच मिळणार आहे. ती मिळाली की, भारतासारख्या देशांतील संधी साधण्यासाठी भारताला काय हवे, याचा फारच विचार हे लोक करू लागतील. त्यातून २०१४ च्या सुमारास, आध्यात्मिक इंग्रजी पुस्तकांची बाजारपेठ आपल्या ताब्यात असावी, अशी स्पर्धाच बडय़ांमध्ये सुरू झाल्यास नवल नाही. भारतीय इंग्रजी कादंबरीकारांमध्ये सेलेब्रिटी बनण्याची ताकद किती याला गेल्या काही वर्षांत महत्त्व आले आहेच, पण पुढल्या काळात आम्ही म्हणू ते साहित्यिक आणि आम्ही म्हणू ते सेलेब्रिटी, असाही प्रकार सुरू होईल. दुसरीकडे, भारतीय आत्मकथने, भारतीय इतिहासाला रोचक उजाळा देणारी पुस्तके यांचेही चलन वाढल्याने दर्दी वाचक सुखावतील.
भारतातील प्रकाशन व्यवसायाचे भविष्य खरोखर भारतातच घडवायचे असेल, तर भारतीय भाषांमधील ई-पुस्तकांचे तंत्रज्ञान इथे प्रगत झाले पाहिजे. याचा फायदा आज होणार नाही, परंतु पुढल्या पिढीला बडे प्रकाशक म्हणून फक्त पाश्चिमात्य नावांची चर्चा करावी लागणार नाही. काही भारतीय नावेही पुढे येऊ शकतील. भारतातील इंग्रजी पुस्तकबाजारात असलेल्या बहुराष्ट्रीय कंपन्या आजही काही प्रमाणात भारतीय भाषांवर लक्ष केंद्रित करताहेत. पण पुस्तकधंदा ही काही फक्त बाजारपेठीय नियमच लावावेत अशी गोष्ट नव्हे. लोकांनी काय वाचायला हवे, हे ठरवताना बाजाराच्या सर्वेक्षणाइतकेच वा त्याहून जास्त महत्त्व लोकांनी काय वाचून शहाणे किंवा अभिरुचिसंपन्न व्हायला हवे, अशा कळकळीलाही असते. या कळकळीचा मक्ता बडय़ांकडे जाणे हे तो व्यवसाय सुदृढ नसल्याचे द्योतक ठरेल.
नव्या पुस्तकांचा वास आवडतो, असे सांगणारे दर्दी आपल्या आसपास किती तरी असतात. पेंग्विन-रॅण्डम हाऊससारख्या एकीकरणांच्या बातम्या यापुढेही येतच राहतील, तेव्हा या दर्दीनी आपल्या हाती पुढल्या काही वर्षांत येणाऱ्या पुस्तकांना कोणता वास असेल, त्यात अभिरुची असेल की धंदाच, हे ओळखून प्रतिसादाची गणिते बदलण्यासाठी सिद्ध व्हायला हवे.

 

व्हिडिओ

लाउडस्पीकर  
'महागाई' या विषयावरील चर्चा
blk
आयडिया एक्स्चेंज  
जेष्ठ नाट्यकर्मी विजया मेहता
blk
व्हिवा लाऊंज  
डॉ. रश्मी करंदीकर - पोलीस अधीक्षक (राज्य महामार्ग)
blk
सागर परिक्रमा - २  
‘नौदलवीरा’च्या साहसी प्रवासाला सुरूवात!
लोकसत्ता युट्युब चॅनल
<iframe width="300" height="275" src="http://www.youtube.com/embed/bA4XUHbGh-c" frameborder="0" allowfullscreen></iframe>

लोकसत्ताच्या फेसबुक पेजवरील फोटो अल्बम

'सॅण्डी' संकट!

यश चोप्रा : ‘किंग ऑफ रोमान्स’

लोकसत्ता फेसबुक पेज - कव्हर फोटो

आणखी फोटो पाहण्यासाठी खालील लाईक बटणावर क्लिक करा

‘लोकसत्ता’चे विविध अ‍ॅप्स विनामुल्य डाऊनलोड करा-

वासाचा पयला पाऊस आयला

 


 

साप्ताहिक पुरवणी

लोकरंग (दर रविवारी)


चतुरंग
(दर शनिवारी)

 नवऱ्याकडून घरकामाचा पगार?

alt

 गरज शोधांची जननी

 एक उलट..एक सुलट : वेगळा.. वेगळा..

alt

 करिअरिस्ट मी : ..आणि समस्या ‘सायलेन्ट’ झाल्या

alt

 स्त्री समर्थ : उद्योगस्वामिनी

 बोधिवृक्ष : सूक्ष्मात वसते ब्रह्मांड

 गावाकडची चव : अंबाजोगाईची ‘वैष्णवी’ चव

alt

 आनंदाचं खाणं : अचपळ मन माझे..

alt

 ब्लॉग माझा : आयडिया लई भारी!

alt

 स्त्री जातक : आधी कळस मग पाया रे..!

alt

 अनघड अवघड : बोलायलाच हवं!


वास्तुरंग
(दर शनिवारी)

alt

 एक आस.. उभारीची!

alt

 फटाक्यांपासून इमारतीची सुरक्षा

alt

 घरसजावटीसाठी…
आणखी वाचा...

व्हिवा (दर शुक्रवारी

alt

 फुल टू कल्ला

alt

 कट्टा

alt

 एन्जॉय
आणखी वाचा...

करिअर वृत्तान्त (दर सोमवारी)

 ‘इंग्लिश-विंग्लिश’ :न्यूनगंडाच्या बुडबुडय़ाची गोष्ट
alt   सुट्टी आणि अभ्यास
alt  शिकवून कोणी शिकतं का?
आणखी वाचा...

अर्थवृत्तान्त (दर सोमवारी)

 विमा विश्लेषण : जीवन तरंग
 ‘अर्थ’पूर्ण : महागाईचा भस्मासूर
 गुंतवणूकभान : नव्या दमाचा शूर शिपाई
आणखी वाचा...

आजचे फोटो