महाराष्ट्राचा दुर्गकोश
मुखपृष्ठ >> Trek इट >> महाराष्ट्राचा दुर्गकोश
 
ई-पेपर
 
 

लोकसत्ता ब्लॉग


संघाने काँग्रेसलासुद्धा मदत केली आहे!
पर्यावरण हा अडथळा नव्हे, तर निकोप विकासाचा पाया

गाण्यातील ‘साऊण्ड’चा आनंद अनुभवता आला पाहिजे

माणसं बदलण्यापेक्षा धोरणं बदला!

alt

सर्व काही अण्णांनीच करावे, असे लोकांना वाटणे हीच उणीव..

alt
कांद्याचा भाव शंभर रूपये किलो का नको?
 alt
पीडीएतील दिवस आणि अभिनयाचा श्रीगणेशा
 alt
दुर्बलांना पोसणे म्हणजे सबलीकरण नव्हे!
नक्कल करायलाही अक्कल लागते!
मेधा पाटकर यांचे ऐकले असते, तर एकही पूल
झाला नसता!
alt
‘नक्कल’ न करणे हाच बाळासाहेबांचा खरा
वारसा
पाच वर्षे प्रभावी सरकार
देऊ शकेल अशी पर्यायी
व्यवस्था मला दिसत
नाही!
एक तळमळ बोलकी
झाली
आनंदवनाच्या ‘प्रवाहा’त एकरूप आमटेंची तिसरी पिढी..
लोकांसाठी नव्हे ,
लोकांच्या सोबत...
एक गोष्ट आमच्याकडे शक्यतो होत नाही, ती म्हणजे ‘इ'लॉजिकल्’
बोलणं किंवा वागणं!
‘विचार’ निश्चित झाला
की शब्द आपोआप
सामोरे येतात
‘जमिनीचा पैसा
बिल्डरांना नाही, तर सरकारला मिळायला
हवा!’

दि.०९-११-२०१२ रोजी बाजार बंद झाला त्यावेळचा भाव



 

महाराष्ट्राचा दुर्गकोश Bookmark and Share Print E-mail

भटकंतीचा सोबतीबुधवार, ७ नोव्हेंबर २०१२
फिरस्ता - This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it

गडकोटांच्या राज्यात फिरणाऱ्यांना प्रमोद मांडे हे नाव आता चांगलेच परिचयाचे आहे. महाराष्ट्रभर फिरून सर्व दुर्गाचा अभ्यास ज्या मोजक्या अभ्यासकांनी केला आहे, त्यामध्ये मांडेंचे नाव अग्रक्रमाने घ्यावे लागेल. त्यांच्या या राज्यव्यापी दुर्गभ्रमंती आणि अभ्यासातून साकारलेला एक दुर्गकोश म्हणजे- ‘गडकिल्ले महाराष्ट्राचे’! महाराष्ट्राला ‘दुर्गाच्या देशा’ असे म्हटले जाते. या राज्यात पाचशेच्या वर किल्ले असावेत असे अनेक अभ्यासकांचे मत आहे. पण हे सर्व किल्ले राज्यभर अनेक दुर्गम जागी, खेडोपाडी असे विखुरलेले आहेत. या सर्व किल्ल्यांना भेटी देणे, त्यांचा अभ्यास करणे हे तसे एखाद्या गिरिदुर्गाएवढेच महत्त्वाचे काम आहे. या पाश्र्वभूमीवर मांडेंनी हे दुर्गाचे राज्य स्वत: पायदळी तुडवले, त्यांचा अभ्यास केला आणि एक सुसूत्र पद्धतीने जनतेसमोर आणले आहे- ‘गडकिल्ले महाराष्ट्राचे’!
मोठय़ा आकारातील तब्बल साडेचारशे पानांच्या या ग्रंथात महाराष्ट्रातील ३९१ किल्ल्यांची एकत्रित माहिती आहे. एवढय़ा मोठय़ा संख्येने अशी एकत्रित माहिती असणारा हा एकमेव ग्रंथ म्हणावा लागेल. या पुस्तकाची आणि त्यातील किल्ल्यांच्या या माहितीची रचना महाराष्ट्राच्या स्वाभाविक विभागानुसार कोकण, पश्चिम महाराष्ट्र, मराठवाडा आणि विदर्भ अशा पद्धतीने केली आहे. या प्रत्येक विभागात पुन्हा जिल्हावार या किल्ल्यांचे गट केलेले आहेत. या एकेका जिल्हय़ानुसारच हे किल्ले आपल्या भेटीला येतात.  किल्ल्यांची ही माहिती देताना पुन्हा त्यामागे काही दिशा, विचार आहे. अगदी सुरुवातीला तो भाग, मग तो जिल्हा, मग त्या जिल्हय़ाचा नकाशा, नंतर त्या किल्ल्याच्या परिसराचा नकाशा आणि प्रत्यक्ष किल्ल्याचा नकाशा असे आपण त्या किल्ल्यापर्यंत पोहोचतो. त्या विशिष्ट किल्ल्याची माहिती घेतानाही मग त्या किल्ल्याकडे जाण्याचे मार्ग, अन्य माहिती, दुर्गदर्शन आणि इतिहासाची थोडक्यात ओळख करून दिलेली आहे. याला उत्तम छायाचित्रांची जोड आहे.
मांडे यांनी किल्ल्यांची मांडणी करतानाही त्यातील जलदुर्ग, किनारीदुर्ग, गिरिदुर्ग, वनदुर्ग, स्थलदुर्ग, गढी, सराई अशा प्रकारांची त्या त्या ठिकाणी नोंद केलेली आहे. त्या त्या किल्ल्यांच्या परिसरातील अन्य पर्यटनस्थळांची माहितीही इथे जोडलेली आहे. या साऱ्यातून सारा महाराष्ट्रच जोडला जातो, त्याचे एकत्रित दर्शन घडते.
गडकोट म्हटले, की अनेकजण रायगड, राजगड, सिंहगड, पुरंदर, सिंधुदुर्ग यांच्यापलीकडे जात नाहीत. पण अशांना मग सेगवा, आसावा, काळदुर्ग (जि. ठाणे), मदगड, कोंढवी (जि. रायगड), साठवली, बारवाई (जि. रत्नागिरी), नारायणपूर, कोंढवळ, मंदाने (जि. नंदुरबार), रायकोट (जि. धुळे), तोंडापूर, नशिराबाद, पाल, रसलपूर (जि. जळगाव) अशा एक ना दोन अनेक किल्ल्यांचा पहिल्यांदाच परिचय होतो. यातील अनेक नावेच काहींनी पहिल्यांदा ऐकलेली असतात. या पाश्र्वभूमीवर गडांची ही सूची वाचतानाच उडायला होते.
या पुस्तकामुळे महाराष्ट्रातील सर्व जिल्हय़ांतील दुर्गसंपदा एकावेळी पुढय़ात उभी राहते. यातून नाशिकसारख्या जिल्हय़ात सर्वात जास्त तर वाशिमसारख्या जिल्हय़ात एख्याद्या किल्ल्याचाही शोध घ्यावा लागणे या गोष्टी कळतात. स्थलदुर्ग, जलदुर्गापेक्षाही आमच्याकडे गिरिदुर्ग संख्येने अधिक असल्याचे समजते. सराई, गढय़ांचा मामला खरेतर उत्तरेत मोठय़ा प्रमाणात असल्याचे आजवर आपण मानतो. पण याच महाराष्ट्रात खेडोपाडी या गढय़ांचे अस्तित्व मोठय़ा प्रमाणावर असल्याचे मांडेंचे हे पुस्तक वाचले की लक्षात येते. एवढय़ा मोठय़ा आकाराचे हे पुस्तक, पण त्याची छपाई, बांधणी आणि मुख्य म्हणजे त्यासाठी वापरलेला कागद हा उत्तम दर्जाचा वापरल्याने या मोठय़ा ग्रंथाचा चेहराही सजलेला आहे.
महाराष्ट्र हा दुर्गाचा देश. या देशाएवढे दुर्ग अन्यत्र कुठेही दिसणार नाहीत आणि या देशाएवढे दुर्गप्रेमही अन्यत्र कुठे सापडणार नाही. आजही सुटीचा दिवस आला, की हजारो पावले या राज्यभर विखुरलेल्या दुर्गाच्या वाटांवर स्वार होतात. त्या प्रदेशात, विश्वात रमून जातात. अशा सर्वच दुर्गप्रेमींसाठी, भटक्यांना उपयोगी पडणारा असा हा दुर्गकोश आहे.
(‘गडकिल्ले महाराष्ट्राचे’, लेखक- प्रमोद मांडे, प्रकाशक- प्रफुल्लता प्रकाशन, संपर्क- गुलाबराव सपकाळ ९४२२५०४०३०)

 

व्हिडिओ

लाउडस्पीकर  
'महागाई' या विषयावरील चर्चा
blk
आयडिया एक्स्चेंज  
जेष्ठ नाट्यकर्मी विजया मेहता
blk
व्हिवा लाऊंज  
डॉ. रश्मी करंदीकर - पोलीस अधीक्षक (राज्य महामार्ग)
blk
सागर परिक्रमा - २  
‘नौदलवीरा’च्या साहसी प्रवासाला सुरूवात!
लोकसत्ता युट्युब चॅनल
<iframe width="300" height="275" src="http://www.youtube.com/embed/bA4XUHbGh-c" frameborder="0" allowfullscreen></iframe>

लोकसत्ताच्या फेसबुक पेजवरील फोटो अल्बम

'सॅण्डी' संकट!

यश चोप्रा : ‘किंग ऑफ रोमान्स’

लोकसत्ता फेसबुक पेज - कव्हर फोटो

आणखी फोटो पाहण्यासाठी खालील लाईक बटणावर क्लिक करा

‘लोकसत्ता’चे विविध अ‍ॅप्स विनामुल्य डाऊनलोड करा-

वासाचा पयला पाऊस आयला

 


 

साप्ताहिक पुरवणी

लोकरंग (दर रविवारी)


चतुरंग
(दर शनिवारी)

 नवऱ्याकडून घरकामाचा पगार?

alt

 गरज शोधांची जननी

 एक उलट..एक सुलट : वेगळा.. वेगळा..

alt

 करिअरिस्ट मी : ..आणि समस्या ‘सायलेन्ट’ झाल्या

alt

 स्त्री समर्थ : उद्योगस्वामिनी

 बोधिवृक्ष : सूक्ष्मात वसते ब्रह्मांड

 गावाकडची चव : अंबाजोगाईची ‘वैष्णवी’ चव

alt

 आनंदाचं खाणं : अचपळ मन माझे..

alt

 ब्लॉग माझा : आयडिया लई भारी!

alt

 स्त्री जातक : आधी कळस मग पाया रे..!

alt

 अनघड अवघड : बोलायलाच हवं!


वास्तुरंग
(दर शनिवारी)

alt

 एक आस.. उभारीची!

alt

 फटाक्यांपासून इमारतीची सुरक्षा

alt

 घरसजावटीसाठी…
आणखी वाचा...

व्हिवा (दर शुक्रवारी

alt

 फुल टू कल्ला

alt

 कट्टा

alt

 एन्जॉय
आणखी वाचा...

करिअर वृत्तान्त (दर सोमवारी)

 ‘इंग्लिश-विंग्लिश’ :न्यूनगंडाच्या बुडबुडय़ाची गोष्ट
alt   सुट्टी आणि अभ्यास
alt  शिकवून कोणी शिकतं का?
आणखी वाचा...

अर्थवृत्तान्त (दर सोमवारी)

 विमा विश्लेषण : जीवन तरंग
 ‘अर्थ’पूर्ण : महागाईचा भस्मासूर
 गुंतवणूकभान : नव्या दमाचा शूर शिपाई
आणखी वाचा...

आजचे फोटो