लेख
मुखपृष्ठ
 
ई-पेपर
 
 


संघाने काँग्रेसलासुद्धा मदत केली आहे!
पर्यावरण हा अडथळा नव्हे, तर निकोप विकासाचा पाया

गाण्यातील ‘साऊण्ड’चा आनंद अनुभवता आला पाहिजे

माणसं बदलण्यापेक्षा धोरणं बदला!

alt

सर्व काही अण्णांनीच करावे, असे लोकांना वाटणे हीच उणीव..

alt
कांद्याचा भाव शंभर रूपये किलो का नको?
 alt
पीडीएतील दिवस आणि अभिनयाचा श्रीगणेशा
 alt
दुर्बलांना पोसणे म्हणजे सबलीकरण नव्हे!
नक्कल करायलाही अक्कल लागते!
मेधा पाटकर यांचे ऐकले असते, तर एकही पूल
झाला नसता!
alt
‘नक्कल’ न करणे हाच बाळासाहेबांचा खरा
वारसा
पाच वर्षे प्रभावी सरकार
देऊ शकेल अशी पर्यायी
व्यवस्था मला दिसत
नाही!
एक तळमळ बोलकी
झाली
आनंदवनाच्या ‘प्रवाहा’त एकरूप आमटेंची तिसरी पिढी..
लोकांसाठी नव्हे ,
लोकांच्या सोबत...
एक गोष्ट आमच्याकडे शक्यतो होत नाही, ती म्हणजे ‘इ'लॉजिकल्’
बोलणं किंवा वागणं!
‘विचार’ निश्चित झाला
की शब्द आपोआप
सामोरे येतात
‘जमिनीचा पैसा
बिल्डरांना नाही, तर सरकारला मिळायला
हवा!’

दि.०९-११-२०१२ रोजी बाजार बंद झाला त्यावेळचा भाव



 

लेख


पालकत्वाचे प्रयोग : चंचलपणाला दिशा मिळाली Print E-mail

alt

आई - बाबा तुमच्यासाठी
प्रा. डॉ. विद्या शिंदे  , शनिवार , २७ ऑक्टोबर २०१२

माझी धाकटी मुलगी प्रचंड मस्तीखोर. एका जागी बसणं शक्य व्हायचं नाही. सतत धडपडणं आणि तोडणं-फोडणं. हळूहळू या तिच्यातल्या ऊर्जेला धावण्याचं वळण लावलं. आता ती धावण्याच्या स्पर्धामध्ये भाग घेते आहे. विजयी होते आहे.
लहान मुलं म्हटली की खोडकरपणा, पडणं, धडपडणं, फोडणं यांसारख्या गोष्टी नित्याच्याच असतात. म्हणूनच मुलांच्या बाबतीत आई-वडिलांकडे मानसशास्त्रीय दृष्टिकोन असणे आवश्यक असते.
आजच्या काळात तर मुलांकडे जाणीवपूर्वक लक्ष द्यावं लागत आहे. माझी मोठी मुलगी शांत असल्यामुळे तिला जे आम्ही सांगत असू त्याप्रमाणे ती ऐकत असे. त्यामुळे तिच्या निकोप वाढीकडे फारसं मला लक्ष द्यावं लागलं नाही, पण छोटी मुलगी खूपच मस्तीखोर होती.
 
एकत्रित कुटुंबाचं श्रेय Print E-mail

अमिता ठकार , शनिवार , २७ ऑक्टोबर २०१२
आज माझा मुलगा शौनक सोळा वर्षांचा आहे. शौनकचा जन्म झाला आणि आमच्या घरात त्याच्या रूपानं जणू चैतन्यच आलं. त्या आधी आमच्या एकत्र कुटुंबामध्ये आम्ही, मी, माझे पती, सासू-सासरे, दीर-नणंद अशी मोठी सहा माणसं होतो. सर्व जण बऱ्यापैकी गंभीर प्रवृत्तीचे असल्याने दंगा-मस्ती विरळच असे. शौनकच्या जन्मानंतर आमच्या घरातील वातावरण बदलूनच गेलं.

 
र. धों.च्या निमित्ताने.. : एकटं राहण्याचा हक्क Print E-mail

alt

डॉ. मंगला आठलेकर , शनिवार , २७ ऑक्टोबर २०१२
स्त्रीला एकटं राहण्याचा हक्क का नाही? बहुतेक स्त्रिया लग्न करतात म्हणून प्रत्येकीनं लग्न केलंच पाहिजे हा कुठला कायदा? स्त्रीनं एकटं राहता कामा नये हे कोण ठरवणार?  स्त्री काय किंवा पुरुष काय.. कुणालाच मन मारून जगावं लागू नये. त्यातही ते शरीर स्त्रीचं आहे म्हणून तिनं कायम मन मारीतच जगलं पाहिजे, तोच तिचा धर्म आहे, असं मानणं ही केवळ निर्दयता आहे. पुरुषापेक्षा आपणच विधवेला, अविवाहितेला, घटस्फोटितेला अधिक दु:ख देतो हे स्त्रियांना कधी कळणार?
व्य क्ती म्हणून जगताना दुर्बलांच्या वाटय़ाला नेहमीच मानभंग येतात, पिळवणूक येते. त्यातही ती व्यक्ती ‘बाई’ असेल तर तिच्या वाटय़ाला दुहेरी जाच! बाई म्हणूनही आणि दुर्बल म्हणूनही. ‘बाई’ म्हणून समाज तिच्याकडून अवाजवी अपेक्षा करतो, तिला गृहीत धरतो आणि तिच्या मर्यादा स्पष्ट करणारं एक रिंगणही तिला आखून देतो. लग्नसंस्था हे रिंगण अधिक मजबूत करते. लग्नानंतर तिचं जीवन विविध नात्यांत आणि त्या नात्यांनी निर्माण केलेल्या विविध भूमिकांत अडकून पडतं. पूर्वी स्त्री हे सगळं  मुकाट स्वीकारीत होती. आजही मुली ‘लग्नच नको’ असं म्हणत नाहीत, पण आपलं करिअर, आपल्या आवडी-निवडी यांनाही त्या प्राधान्य देऊ लागलेल्या आहेत. हे प्राधान्य देताना समजा लग्न मागं पडलं तर त्यांना त्यात काही चुकतंय असं वाटत नाही.
आज भरपूर शिकलेल्या, ‘व्यक्ती’ म्हणून स्वत:च्या जगण्याचा विचार करणाऱ्या मुली ‘नको असलेली लग्नं’ काहीही करून टिकवून ठेवण्याच्या फंदात पडत नाहीत किंवा काही मुली नको असलेल्या माणसाशी स्वत:च्या मनाविरुद्ध लग्न करण्यापेक्षा लग्न नाही जमलं तरी चालेल असं म्हणत एकटं राहणं पसंत करतात. अशा मुलींची संख्या कमी असेल पण असं चित्र समाजात दिसायला लागलं आहे खरं. अर्थात स्वत:च्या मनाप्रमाणे निर्णय त्या घेतात म्हणून त्या सुखी होतात असं अजिबात नाही. लग्न केलेली स्त्री दु:खी असते आणि लग्न न केलेली स्त्री सुखात, मोठय़ा चैनीत जगते असं काही समीकरण स्त्रीच्या आयुष्याच्या संदर्भात मांडता येणार नाही. एकटं जीवन स्वीकारणाऱ्या मुलीही वेगळ्या प्रकारे मानसिक ताणातून जात असतात आणि त्यांचं जगणंही समाजानं कठीण करून ठेवलेलं असतं.
       आपण लग्न करू नये, एकटं राहावं, असं एखाद्या बाईच्या मनात का येतं? समाज, रीती-परंपरा.. यात अनेक जागी आपल्याला गटांगळ्या खायला लावणारे भोवरे आहेत हे तिच्या लक्षात यायला लागलंय? नवऱ्याचा वरचष्मा सहन करणं, घरातल्या सगळ्यांचं खाणं-पिणं, आजार, मुलांचे अभ्यास, घरची सारीच जबाबदारी पार पाडणं हेच शिक्षण आपल्याला ‘आयुष्याचं सार्थक’ म्हणून जन्मापासून दिलं जातं यात आपल्या आयुष्याची होणारी गोची तिला आता स्पष्टपणे जाणवायला लागलेली आहे? तसंच असावं. ‘व्यक्ती’ म्हणून जगण्याचं भान तिला शिक्षणानं आणि आर्थिक स्वावलंबनानं दिलं आहे. त्यामुळे आवडीनं लग्न केल्यानंतरही कालांतरानं जर तिच्या अनुभवाला घुसमटच येत असेल तर समाजासाठी म्हणून ते लग्न टिकविण्याची आवश्यकता प्रत्येक स्त्रीला वाटतेच असं नाही.
एकटं राहणाऱ्या बायकांच्या प्रश्नाकडे जाण्यापूर्वी मुळात ‘आपण लग्न केलंच पाहिजे’ असं बऱ्याच बायकांना का वाटतं, याचं उत्तरही शोधायला हवं. आयुष्यात ‘लग्न’ ही गोष्ट आवश्यक, अपरिहार्य आहे, असं त्या मानतात. नोकरी करीत नसतील तर त्यांच्या खाण्या-पिण्याचा, राहण्याचा, लैंगिक भुकेचा, आई बनण्याचा, सामाजिक प्रतिष्ठेचा.. एवढे सगळे प्रश्न केवळ लग्न करण्यानं सुटतात. समजा काही कारणामुळे त्यांचं शिक्षण पूर्ण झालं नाही, नोकरी मिळाली नाही किंवा त्यांची महत्त्वाकांक्षा पूर्ण झाली नाही तर त्याचं त्यांना काही वाटत नाही, पण लग्न नाही झालं तर मात्र त्यांची मनं नैराश्यानं काळवंडून जातात. ही निराशा घराच्या प्रतिष्ठेच्या प्रश्नाशी संबंधित असते. बाईची आणि तिच्या घराची प्रतिष्ठा ती ‘उजवली’ जाण्यानंच टिकणार असते. तिलाही एकदाचं लग्न करून नवऱ्याच्या घरी जाण्याची घाई असते. गळ्यातल्या एका काळ्या मण्याच्या पोतीवर ती सगळ्या त्रासांकडे सहनशील नजरेनं पाहायला तयार असते. एक घर, नवरा, मुलं-बाळं, सामाजिक प्रतिष्ठा, मंगळसूत्र, भांगातलं कुंकू, वटसावित्रीची पूजा, मंगळागौर, हळदीकुंकू, ओटीभरणं.. इतके सगळे अधिकार एका लग्नानं तिला मिळणार असतात. या प्राप्तीच्या बदल्यात आपलं मन मारणं हा सौदा तिला फारसा तोटय़ाचा वाटत नाही.
दुसरी गोष्ट अशी की, ‘एकदा लग्न झालं की बाई सुरक्षित असते.’ अशी दृढ भावना आपल्याकडे आहे. अगदी नवऱ्यानं मारलं, छळलं तरी बाहेरच्या दुष्ट जगापासून ती सुरक्षित आहे, हीच शिकवण अंगी बाणवत ती मोठी झालेली असते. घराच्या परिघात होणारे बाईचे छळ आपल्या धारणेनं स्वीकारलेले छळ आहेत. याउलट बाहेरच्या जगात एकटीनं राहण्यात धोके अधिक आहेत म्हणून बाईनं लग्न केलंच पाहिजे ही समाजाची आणि खुद्द बाईचीही धारणा आहे. या ठाम धारणेपोटी बाई लग्नं करते. वय वाढत जाईल तसं आजूबाजूच्या लोकांचे प्रश्न आणि त्यांच्या शंकास्पद नजरा तिचं जगणं कठीण करून ठेवत असतात. साहजिकच वेळेत आपलं लग्न नाही झालं तर ‘लोक काय म्हणतील’ या प्रश्नाचं भय आणि त्यातून आलेली असहायता तिला नैराश्याच्या वाटेवर नेत असते.
मात्र ज्या स्त्रिया न आवडलेल्या, सक्तीच्या लग्नाला नकार देतात, लग्नानं मिळू शकणाऱ्या कुठल्याही प्रतिष्ठेच्या आमिषापेक्षा ज्यांना आत्मसन्मान मोठा वाटतो, त्या स्त्रिया लग्न नाकारून एकटं, स्वतंत्र जगणं पसंत करतात, वहिवाट डावलतात. त्यांचा पुरुषांना तर राग येतोच, कारण या स्त्रियांनी लग्न नाकारून जणू पुरुषाचं सार्वभौमत्व आणि स्वामित्व यालाच शह दिलेला असतो, पण लग्न केलेल्या अनेक स्त्रियाही अशा स्वतंत्र वृत्तीच्या स्त्रियांचा राग करतात. कारण त्यांनी जे धाडस दाखवलं ते यांना दाखविता आलेलं नसतं. अशा वेळी या समदु:खी विवाहित स्त्रिया पुरुषप्रधान मनोवृत्तीच्या पुरुषांच्या जणू हातात हात घालून स्वतंत्र वृत्तीच्या, एकटं राहणाऱ्या स्त्रीवर आड-आडून हल्ले करीत राहतात. तिला जगणं नकोसं करतात.
लग्न ही गोष्ट टाकाऊ मुळीच नाही. आयुष्यातल्या अनेक गरजांप्रमाणे लग्न हीदेखील एक गरजच आहे, पण एखादीला मनासारखा नवरा मिळाला नाही तरीही तिनं मनाविरुद्ध तडजोडी करीत कोणातरी पुरुषाशी लग्न केलंच पाहिजे, अशी सक्ती तिच्यावर तिचे आई-वडील कशी करू शकतात? काहीजणी आई-वडिलांनी आणि समाजानं टाकलेला हा दबाव झिडकारून टाकतात आणि ज्या असा दबाव झिडकारून एकटं राहणं निवडतात, त्यांचा अनुभव हाच असतो की, आप्तस्वकीय आणि जवळचे म्हणविणारे सर्वजण त्यांचा एकटं राहण्याचा आनंद विस्कटून टाकण्यात आघाडीवर असतात. कारण एकच, त्यांचं जगणं ‘समाजसंमत’ नाही.
एकटं राहणाऱ्या स्त्रियांचे अनेक प्रश्न आहेत. एकटी राहणारी, विनापाश, मोकळी बाई आपल्याला मिळायला काय हरकत आहे, असं काही पुरुषांना वाटत असतं. तिच्यावर आपला हक्कच आहे असंही त्यांना वाटत असतं. पुरुषाची सोबत नाकारून समर्थपणे तिचं ‘एकटं जगणं’ ही गोष्ट त्यांना तिच्या चारित्र्याच्या संदर्भात मोठी ‘काळजी’त टाकणारी आणि भयंकर वाटते. पण तिला माहीत असतं, यांना वाटणारी आपली काळजी अगदी खोटी आणि स्वार्थी आहे. त्यात आपला किंवा आपल्यासारख्या एकटं राहणाऱ्या बाईचा थोडय़ाही सहृदयतेनं विचार नाही. जी काही ‘काळजी’ असते ती या बिचारीला ‘आधार’ कसा देता येईल याचीच! एखाद्या निराधार, अपंग, एकटय़ा पुरुषाला किंवा दारिद्रय़ानं गांजलेल्या मुलाला मदत करायला, आधार द्यायला ते पुढे येणार नाहीत, पण स्त्रीच्या ‘मदती’साठी धावून येतील. आधार देताना ही बाई आपल्याला वश कशी करून घेता येईल, याचेच आराखडे, योजना आखतील. एकटी राहणारी बाई हे सगळं ओळखून आहे.
ती हेही ओळखून आहे की, पुरुषाइतकीच पुरुषप्रधान संस्कृतीत वाढलेली, स्वत:ला ‘गरती’ म्हणविणारी स्त्रीही आपलं जगणं असह्य़ करते आहे. मुंबईतल्या विद्या प्रभुदेसाईंची इथं आठवण होते. काही वर्षांपूर्वी विद्या प्रभुदेसाई नावाच्या एका अविवाहित प्रौढेला तिच्यावर प्रेम असल्याचा दावा करणाऱ्या तरुणानं एकतर्फी प्रेमातून रस्त्यावर तिच्या अंगावर रॉकेल ओतून पेटवून दिलं होतं. तिला जाळणाऱ्या पुरुषाबद्दल कुठल्याही स्त्रीनं आवाज काढला नाही, पण तिला जळताना पाहून ‘अरेरे.. बिचारी..’पासून सुरू झालेल्या प्रतिक्रिया, यासाठी स्त्रीनं एकटं राहू नये.. लग्न करावं.. आम्ही लग्नं केली ती काय मूर्ख म्हणून? एकटं राहायचं, नाना ढंग करायचे.. स्वातंत्र्य हवं.. घ्या स्वातंत्र्य.. त्याच कर्माची फळं आहेत ही.. अशा शब्दांत ती मेल्यानंतरही तिलाच दोषी ठरवून संपल्या.
मनात प्रश्न येतो की, स्त्रीला एकटं राहण्याचा हक्क का नाही? बहुतेक स्त्रिया लग्न करतात म्हणून प्रत्येकीनं लग्न केलंच पाहिजे हा कुठला कायदा? स्त्रीनं एकटं राहता कामा नये हे कोण ठरवणार? यामागचा पुरुषाचा हेतू उघड आहे, पण स्त्रियासुद्धा पुरुषप्रधान समाजव्यवस्थेचा एक भाग बनून गेल्या आहेत ही चिंतेची बाब आहे. पुरुषाच्या ताबेदारीबरोबरच घरातील सासू, मंगळसूत्र मिरविणाऱ्या आणि अविवाहित स्त्रीच्या चारित्र्याविषयी कुत्सितपणे बोलणाऱ्या रिकामटेकडय़ा विवाहित स्त्रिया, ‘विधवेनं नटायचं कशाला?’ असं म्हणत विधवेकडून निरिच्छ, विरक्त जगण्याची अपेक्षा करणाऱ्या तिच्या आजूबाजूच्या सधवा.. या सगळ्या पुरुषप्रधान व्यवस्थेचा भक्कम पाया आहेत. त्यांच्याचमुळे पुरुषप्रधान व्यवस्था टिकून आहे, त्यांच्याचमुळे अविवाहित स्त्रियांचं जगणं दु:खप्रद झालं आहे आणि त्यांच्याचमुळे मनात असूनसुद्धा ‘एकटी’ स्त्री सुखानं जगू शकत नाही.स्त्री काय किंवा पुरुष काय.. कुणालाच मन मारून जगावं लागू नये. त्यातही ते शरीर स्त्रीचं आहे म्हणून तिनं कायम मन मारीतच जगलं पाहिजे, तोच तिचा धर्म आहे, असं  मानणं ही केवळ निर्दयता आहे.
पुरुषापेक्षा आपणच विधवेला, अविवाहितेला, घटस्फोटितेला अधिक दु:ख देतो हे स्त्रियांना कधी कळणार?

 
फिरणं सकाळच्या उन्हातलं Print E-mail

alt

संगीता वझे , शनिवार , २७ ऑक्टोबर २०१२
अलीकडे लोकांची जीवनशैली अशी होतेय की, पुरेसा सूर्यप्रकाश शरीराला मिळतच नाही. खूप लवकर ऑफिसला जाऊन खूप उशिरा घरी परतणाऱ्या आणि दिवसभर ए.सी.त राहणाऱ्यांना मग अशक्तपणा, निरुत्साह वाटू लागतो. यातून बाहेर पडण्यासाठी हवं ‘व्हिटॅमिन डी’ जे शरीरातील कॅल्शियम शोषून घेते. कॅल्शियमचा कमी झालं तर हाडांची घनता (बळकटपणा) कमी होते, हाडे ठिसूळ होतात आणि मोडू लागतात आणि मग ऑस्टिओपोरॅसिस अर्थात हाडांची घनता कमी होण्याच्या गंभीर आजाराला तोंड द्यावं लागतं.  जागतिक ऑस्टिओपोरॅसिस दिन नुकताच झाला त्यानिमित्ताने..
म ध्यंतरी कोलावरी ‘डी’ या गाण्यानं सर्वानाच वेड लावलं होतं. हे गाणं सुरू झालं की, मनात सहजच ताल धरला जायचा किंवा जातोही आणि आपलं शरीरही मग गाण्याच्या ठेक्यावर डोलू लागतं आणि गाणं संपल्यावर शरीराला व मनाला खूप उत्साही वाटतं. असा शरीर आणि मनाचा उत्साह कायम टिकवायचा असेल तर कोलावरी ‘डी’च्या संगीताप्रमाणे शरीराला कायम ‘व्हिटॅमिन डी’ची आवश्यकता असते.
 
तिची वाटच वेगळी Print E-mail

alt

अलकनंदा पाध्ये , शनिवार , २७ ऑक्टोबर २०१२
This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it
मळलेली पायवाट सोडून आदिवासी, मतिमंद मुलांसाठी जव्हार-मोखाडा यासारख्या अविकसित प्रदेशाकडे वळणाऱ्या आणि या मुलांनाही समृद्ध आयुष्य जगण्याचे बळ देणाऱ्या प्रमिलाताई कोकड यांच्याविषयी..
‘‘स्व त:च्या सुखासाठी प्रत्येक माणूस धडपडतच असतो, पण दुसऱ्यांच्या सुखासाठी काही करण्यातला आनंद बहुमोल असतो,’’ असे प्रमिलाताई कोकड आपल्याला सांगतात तेव्हा त्यांच्याबद्दल कुतूहल दाटून आलं आणि त्यांचा जीवनप्रवास जेव्हा ऐकला तेव्हा तर थक्कचव्हायला झालं.
पाच भावंडांतील सर्वात वडील असलेल्या प्रमिलाताईंना पहिल्यापासून कर्णबधिर मुलांबद्दल कायम उत्सुकता वाटे. ते अभ्यास कसा समजून घेतात? समजलेले व्यक्त कसे करतात वगैरे.. त्या दृष्टीने त्यांनी पुण्याच्या टिळक महाविद्यालयात कर्णबधिर शिक्षकांचा अभ्यासक्रम शिकून घेतला.
 
<< Start < Prev 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Next > End >>

Page 5 of 37