नवनीत
मुखपृष्ठ >> नवनीत
 
ई-पेपर
 
 

लोकसत्ता ब्लॉग


संघाने काँग्रेसलासुद्धा मदत केली आहे!
पर्यावरण हा अडथळा नव्हे, तर निकोप विकासाचा पाया

गाण्यातील ‘साऊण्ड’चा आनंद अनुभवता आला पाहिजे

माणसं बदलण्यापेक्षा धोरणं बदला!

alt

सर्व काही अण्णांनीच करावे, असे लोकांना वाटणे हीच उणीव..

alt
कांद्याचा भाव शंभर रूपये किलो का नको?
 alt
पीडीएतील दिवस आणि अभिनयाचा श्रीगणेशा
 alt
दुर्बलांना पोसणे म्हणजे सबलीकरण नव्हे!
नक्कल करायलाही अक्कल लागते!
मेधा पाटकर यांचे ऐकले असते, तर एकही पूल
झाला नसता!
alt
‘नक्कल’ न करणे हाच बाळासाहेबांचा खरा
वारसा
पाच वर्षे प्रभावी सरकार
देऊ शकेल अशी पर्यायी
व्यवस्था मला दिसत
नाही!
एक तळमळ बोलकी
झाली
आनंदवनाच्या ‘प्रवाहा’त एकरूप आमटेंची तिसरी पिढी..
लोकांसाठी नव्हे ,
लोकांच्या सोबत...
एक गोष्ट आमच्याकडे शक्यतो होत नाही, ती म्हणजे ‘इ'लॉजिकल्’
बोलणं किंवा वागणं!
‘विचार’ निश्चित झाला
की शब्द आपोआप
सामोरे येतात
‘जमिनीचा पैसा
बिल्डरांना नाही, तर सरकारला मिळायला
हवा!’

दि.०९-११-२०१२ रोजी बाजार बंद झाला त्यावेळचा भाव



 

नवनीत
Print E-mail

सोमवार, ५ नोव्हेंबर २०१२
इतिहासात आज दिनांक.. ५ नोव्हेंबर
१५५६ मुघलांचा वारस अकबर आणि दिल्ली सत्ताधीश हेमू यांच्यात निर्णायक स्वरूपाची पानिपतची दुसरी लढाई सुरू. ही लढाई अकबराने जिंकली. पानिपतच्या तिन्ही लढायांत एतद्देशीय सत्तांचा पराभव झालेला दिसून येतो.
१८१७मराठा-इंग्रज युद्धाची धुमश्चक्री खडकी (पुणे शहर) येथे झाली. या लढाईला तैनाती फौजा पुण्याच्या रोखाने निघाल्याची पाश्र्वभूमी होती. पेशव्यांचे खास दूत विठोजी नाईक रेसिडेन्सीत माऊंट स्टुअर्ट एलफिन्स्टन यांना भेटायला गेले व ब्रिटिश फौजा परत पाठविणे आणि ब्रिटिश फौजांचा तळ पेशवे सांगतील तेथे हलविणे अशा मागण्या कानावर घालून परतले. एलफिन्स्टनने पेशव्यांना युद्धाची धमकी दिली. मराठे रेसिडेन्सीच्या दिशेने धावताच एलफिन्स्टनने महत्त्वाची कागदपत्रे जाळली. मराठय़ांनी इमारतीला आग लावली. एलफिन्स्टन सुखरूप पळाला. खडकीच्या युद्धात मराठय़ांनी ब्रिटिशांस चांगल्या पद्धतीने तोंड दिले. परंतु इंग्रजांनी फितुरीचा हातखंडा प्रयोग मराठय़ांवर केला. १६ नोव्हेंबरला येरवडय़ाला लढाई झाली येथे इंग्रजांचा विजय झाला.  २२ नोव्हेंबर रोजी ब्रिटिश फौजा पेशव्यांच्या पाठलागावर निघाल्या.
१८४३विष्णुदास भावे यांनी ‘सीता स्वयंवर’ या नाटकाचा प्रयोग सांगलीच्या दरबारात केला. त्यामुळे आज हा दिवस ‘मराठी रंगभूमी दिन’ म्हणून पाळला जातो.  
डॉ. गणेश राऊत  
This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it

सफर काल-पर्वाची : सिकंदरचा हिंदुस्थान प्रवेश
इसवी सनपूर्वी ३२६ मध्ये सिकंदर म्हणजेच अलेक्झांडर दि ग्रेट याने अटकच्या उत्तरेस सिंधू नदी ओलांडली व प्रत्यक्ष भारताच्या भूमीवर पाय ठेवला. तक्षशीलेचा राजा अंभी याने सिकंदरचे स्वागत केले. दरबार होऊन एकमेकांना देणग्या देण्यात आल्या. तक्षशीलेच्या पलीकडे झेलम आणि चिनाब या नद्यांच्या मध्ये पौरव राजाचे राज्य होते. सिकंदरचे लोक जेव्हा पौरव राजाकडे आले तेव्हा पौरवाने  सिकंदरला निरोप पाठविला की, ‘‘मी आपली भेट माझ्या सरहद्दीवरच सशस्त्र घेईन.’’ सिंधूच्या दोन्ही किनाऱ्यांवर दोन्ही सैन्य समोरासमोर होती. पौरवाच्या सैन्यात तीस हजार पायदळ, चार हजार घोडदळ, तीनशे रथ व दोनशे हत्ती होते. त्या दिवशी जबरदस्त पाऊस झाल्याने सिकंदरला नदी ओलांडता येईना. त्याने त्याचे सर्व सैन्य घेऊन १७ मैल पलीकडे सिंधू नदीतील एका बेटाचा आडोसा घेऊन नदी ओलांडली. सिकंदरच्या सैन्यात ११ हजार पायदळ व घोडदळ होते. दुसऱ्या दिवशी पौरवाला जेव्हा कळले की, आपल्या बाजूच्या तीरावर सिकंदराचे सैन्य पोहोचले आहे. तेव्हा त्याने दोन हजार घोडदळ व  १२० रथ सिकंदरला विरोध करण्यास पाठविले आणि ६० हत्ती पाठविले. तुंबळ युद्ध होऊन पौरवाचा मुलगा मारला गेला. त्याच्या सैन्याचा धुव्वा उडाला. पौरव सैन्याकडे पुरुषभर उंचीची धनुष्ये होती. जमिनीवर धनुष्य उभे टेकवून ते बाण मारीत असत. चिखल झाल्याने त्यांना धनुष्य नीट उभे करता येत नव्हते, रथही फसले. पौरवाचे आणखी दोन पुत्र मारले गेले. पौरवालाही नऊ जखमा झाल्या, पण तो शरण गेला नाही.
सिकंदरने त्याच्या इच्छेप्रमाणे त्याला राजाची वागणूक देऊन त्याचे राज्य त्याच्याकडे कायम ठेवले व त्यात भरही   घातली. पौरवाने पुढे सिकंदरला साहाय्य केले व तक्षशीलेचा राजा अंभी आणि पौरव यांच्यात सिकंदरने समझोता घडवून आणला.
सुनीत पोतनीस  
This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it

कुतूहल : सर्पदंश
सापांमध्ये विषारी, बिनविषारी असे दोन प्रकार तर आहेतच पण काही साप निमविषारीसुद्धा असतात. साप चावलेल्या व्यक्तींमध्ये कोणती लक्षणे दिसतात यावरून तो साप विषारी आहे की नाही ते लक्षात येते. साप चावलेल्या जागेवर जळजळ alt

झाली नाही, सूज आली नाही तर साप बिनविषारी होता असं समजायला हरकत नाही. साप चावलेल्या ठिकाणी जळजळ होणे, सूज येणे, अंग जड होणे, जीभ जड होणे, दातखिळी बसणे साप चावला असेल त्या ठिकाणी फोड येणे, नाडीचे ठोके अनियमित होणे, नाकातोंडातून रक्त येणे. लघवीतून रक्त पडणे, हिरडीतून रक्त येणे, लघवीतून रक्त पडणे ही साप चावल्याची काही सामान्य लक्षणे आहेत.  प्रथमोचार : जखम स्वछ धुवून घ्यावी, रुंद क्रेप किंवा साध्या कापडाचे बँडेज साप चावलेल्या जागेवर बांधावे, जर शरीराच्या कोणत्याही अवयवातून रक्तस्राव होत असेल तर बँडेज बांधू नये. व्यक्तीला आधार देणे हे सर्वात महत्त्वाचे. चालण्यामुळे किंवा बोलण्यामुळे त्या व्यक्तीची शक्ती खर्च होणार नाही याची काळजी घ्यावी. उंच वाढलेल्या गवताच्या जागी जाणे टाळावे. पायवाटेनेच जावे. हातात काठी घ्यावी. काठी आपटत आपटत शेतातून जावे, नाइलाजच असेल तर पायात बूट घालवेत, पोटरी आणि पोटरीचा भाग जाड आवरणाने झाकावा. डोंगरकपारी किंवा कडे चढताना दोन दगडांमधे हात ठेवण्याचा प्रसंग येतो. अशा वेळेस दगडांमधील जागेत काही नाही ते तपासून घ्यावे. चूलीच्या जवळपास लाकडे-काटक्या यांचा ढीग करून ठेवू नये. साप घरात आला तर त्याला बाहेर काढण्याचा प्रयत्न करावा. कपाट, पलंग यांच्या खाली जाऊन लपून बसणार नाही याची काळजी घ्यावी. काही धाडसी तरुण हाताल रुमाल बांघून किंवा हातमोजे घालून सापाला पकडण्याचा प्रयत्न करतात. हा प्रयत्न करू नये. घराच्या आजूबाजूला खरकटे अन्न, ओलावा असेल तर उंदीर अशा भागात येतात, उंदरांचा पाठलाग करत साप घरात शिरतात. घराबाहेरच्या जागेत कुठेही ओलावा अडगळ ठेवू नये.
सुचेता भिडे
मराठी विज्ञान परिषद, पुरव मार्ग, चुनाभ ट्टी ,
मुंबई २२  
This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it

मनमोराचा पिसारा.. रात्र काळी.. घागर काळी..
संताच्या  गवळणी, पदं, अभंग अशा पद्य रचनांमधील रूपकं मनाला स्तिमित करतात. आपल्या भवतालच्या क्षुल्लक आणि नित्य परिचयातील कामं गृहकृत्य आणि परिसरातील निसर्ग हे सगळं त्यांना रुपकात्मक वाटायचं. अशा नित्यकर्मातलं कौशल्य, वृक्षवेलींवरचा फुलांचा बहर, फळांनी लगडलेल्या फांद्या आणि भुंग्यासारखे कीटक यामध्ये त्यांनी सौंदर्य शोधलं. परमात्म्याने सामान्य लोकांना उधळलेलं प्रेम त्यांना अशा सामान्य गोष्टीमधून प्रतीत झालं.
इथे विष्णुदास नामदेवांच्या गवळणीची वारंवार आठवण येतेय. गोविंद पोवळे आणि भजनी मंडळाचे साधे, सरळ सूर कानात घुमू लागतायेत. मित्रा, या साध्या रचनेचा विचार केला तर त्यातल्या प्रतीकामध्ये मन हरवून जाते, विचारांचा संज्ञाप्रवाह मनात वाहू लागतं. या संतांनी आपल्या विठुरायावर केलेल्या प्रेमाच्या आणि विश्वासाच्या अनुभूतीने मन ओथंबून जातं. डोळ्याला alt
नकळत पाझर फुटतो.
रात्र काळी, घागर काळी
यमुना जळे ही काळी वो माय
बुंथ काळी, बिलवर काळी
गळा मोतीयाळी काळी वो माय
मी काळी कांचोळी काळी
alt
कास कासौळी ते काळी वो माय
एकली पाण्याला नवजाय साजणी
सवें पाठवी मूर्ती सावळी वो माय
विष्णुदास नाम्याची स्वामिनी काळी
कृष्णमूर्ती बहू काळी वो माय
गदिमांनी ‘ळ’ हे अक्षर यमकाकरता योजून घननीळा लडिवाळा, झुलवू नको हिंदोळा. हे गाणं लिहिलं. विष्णुदासांनी हा प्रयोग शेकडो वर्षांपूर्वी करून ठेवला होता. या गवळणीतली रूपकं अतिशय मार्मिक आहेत. वेळ रात्रीची काळी यमुनेची ‘जळे’ काळी, घागर काळी आणि मीही काळी’. इथे काळा रंग अज्ञानाचं प्रतीक होतो. यमुना म्हणजे जीवनरूपी काळा प्रवाह. मी मोठय़ा हौसेने घातलेले बिलवर आणि गळ्यातले मोती काळे, बुंथ काळी. माझी काचोळी काळी अंगावरचं वस्त्रही काळं. मी म्हणजे अंधारमय अज्ञान आहे. कसं वो माय, कसं ग बाई माझं, जीवन काळोखलेलं आहे. अशातही  घागरीने पाणी भरण्यासारखी नित्य र्कम करावी लागताहेत. या तमोमय आयुष्याला एकटेपणा न आला तरच नवल! कोणाचीही साथ नाही, आधार नाही. म्हणून माझ्या काळेपणाला छेद देणारी सावळी मूर्ती मजपाशी ठेवायला हवा. म्हणजे त्या सावळ्या विठ्ठलाच्या सान्निध्यात, भक्तीमध्ये आणि भजनात माझं जीवन उजळून जाईल. त्याचा सावळा रंग मला प्रकाश दाखवील. मी एकटी नाही. मला आता त्या तमसाची, भीती वाटत नाही. पदोपदी त्या सावळ्या, गोजिऱ्या विठुरायाची संगत आहे.. किती साधीभोळी गवळण आहे. होय ना? असं ऋजु, जीवन जगता आलं पाहिजे, असंच वाटतं, ना रे! नुसत्या विचारानं अंगभर पिसारा फुलतो..
डॉ. राजेंद्र बर्वे  
This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it

 
<< Start < Prev 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Next > End >>

व्हिडिओ

लाउडस्पीकर  
'महागाई' या विषयावरील चर्चा
blk
आयडिया एक्स्चेंज  
जेष्ठ नाट्यकर्मी विजया मेहता
blk
व्हिवा लाऊंज  
डॉ. रश्मी करंदीकर - पोलीस अधीक्षक (राज्य महामार्ग)
blk
सागर परिक्रमा - २  
‘नौदलवीरा’च्या साहसी प्रवासाला सुरूवात!
लोकसत्ता युट्युब चॅनल
<iframe width="300" height="275" src="http://www.youtube.com/embed/bA4XUHbGh-c" frameborder="0" allowfullscreen></iframe>

लोकसत्ताच्या फेसबुक पेजवरील फोटो अल्बम

'सॅण्डी' संकट!

यश चोप्रा : ‘किंग ऑफ रोमान्स’

लोकसत्ता फेसबुक पेज - कव्हर फोटो

आणखी फोटो पाहण्यासाठी खालील लाईक बटणावर क्लिक करा

‘लोकसत्ता’चे विविध अ‍ॅप्स विनामुल्य डाऊनलोड करा-

वासाचा पयला पाऊस आयला

 


 

साप्ताहिक पुरवणी

लोकरंग (दर रविवारी)


चतुरंग
(दर शनिवारी)

 नवऱ्याकडून घरकामाचा पगार?

alt

 गरज शोधांची जननी

 एक उलट..एक सुलट : वेगळा.. वेगळा..

alt

 करिअरिस्ट मी : ..आणि समस्या ‘सायलेन्ट’ झाल्या

alt

 स्त्री समर्थ : उद्योगस्वामिनी

 बोधिवृक्ष : सूक्ष्मात वसते ब्रह्मांड

 गावाकडची चव : अंबाजोगाईची ‘वैष्णवी’ चव

alt

 आनंदाचं खाणं : अचपळ मन माझे..

alt

 ब्लॉग माझा : आयडिया लई भारी!

alt

 स्त्री जातक : आधी कळस मग पाया रे..!

alt

 अनघड अवघड : बोलायलाच हवं!


वास्तुरंग
(दर शनिवारी)

alt

 एक आस.. उभारीची!

alt

 फटाक्यांपासून इमारतीची सुरक्षा

alt

 घरसजावटीसाठी…
आणखी वाचा...

व्हिवा (दर शुक्रवारी

alt

 फुल टू कल्ला

alt

 कट्टा

alt

 एन्जॉय
आणखी वाचा...

करिअर वृत्तान्त (दर सोमवारी)

 ‘इंग्लिश-विंग्लिश’ :न्यूनगंडाच्या बुडबुडय़ाची गोष्ट
alt   सुट्टी आणि अभ्यास
alt  शिकवून कोणी शिकतं का?
आणखी वाचा...

अर्थवृत्तान्त (दर सोमवारी)

 विमा विश्लेषण : जीवन तरंग
 ‘अर्थ’पूर्ण : महागाईचा भस्मासूर
 गुंतवणूकभान : नव्या दमाचा शूर शिपाई
आणखी वाचा...

आजचे फोटो