शिक्षा काय? Print

वसंत माधव कुळकर्णी
alt

जगातील महत्वाच्या वर्तमान पत्रात विक्रम पंडित यांच्यानंतर आणखी एका भारतीयाचे नाव ठळक बातम्यात झळकत आहे. फरक एवढाच की विक्रम पंडित यांचे नाव आदराने घेतले गेले. तर रजतकुमार  गुप्ता यांचे नाव एक आíथक गुन्हेगार म्हणून गाजत आहे. जगातील एक प्रमुख गुंतवणूक बँकिंग व निधी व्यवस्थापन कंपनी ‘गोल्डमन सॅक’ या कंपनीशी संमंधीत संवेदनशील माहिती फोडल्याच्या खटल्यात त्यांना न्यू योर्कच्या कोर्टात शिक्षा सुनावण्यात येणार आहे. जून महिन्यात त्यांना या खटल्यात दोषी ठरवण्यात आले होते. गुप्ता या खटल्यात प्रमुख आरोपी होते. जगातील महत्वाच्या आíथक फसवणुकीच्या खटल्यात या खटल्याचा समावेश होतो. कोणे एकेकाळी जगातील प्रमुख कंपन्यांचे मुख्याधिकारी रजत गुप्ता यांच्या भेटीची वेळ कधी मिळते याची आतुरतेने वात पहात असत. तर प्रत्येक एमबीए करणाऱ्या विद्यार्थ्यांला गुप्ता बनायचे असायचे. १९९४ ते २००३ या दरम्यान जगातील सर्वात मोठी सल्लागार कंपनी ‘मॅकेन्सी आणि कंपनी’चे मुख्याधिकारी होते. जी कंपनी जगातील बलाढ्य कंपन्याना व्यावसाईक धोरणे ठरवण्यात दिशादर्शन करते त्या कंपनीचा मुख्याधिकारी म्हणून गुप्ता ठसा उमटवून होते. रजत गुप्ता यांचा जन्म कोलकता येथे २ डिसेंबर १९४८ रोजी वार्ताहर (आनंदबाझार पत्रिका) पिता व शिक्षिका माता असलेल्या कुटुंबात झाला. ब्रिटीश सरकारने चाले जाव चळवळीत भाग घेतल्याबद्दल अलीपूर कारागृहात डांबले होते. स्वातंत्र्यानंतर त्यांचे वडील दिल्लीत हिदुस्थान स्टॅन्डर्ड नावाचे वर्तमान पत्र सुरु करण्यासाठी आले. शाळेत हुशार असलेल्या गुप्ता यांचे शिक्षण दिल्लीच्या वसंत विहार येथील मॉडर्न स्कूलमध्ये झाले. आयआयटीच्या प्रवेश परीक्षेत पंधरावा क्रमांक मिळविणारे गुप्ता यांनी १९७१ मध्ये दिल्लीच्या भारतीय तंत्रज्ञान संस्थेतून मॅकॅनीकल इंजीनीयािरगमधील पदवी मिळवली. आयटीसी कंपनीने दिलेली नोकरी नाकारून एमबीए करण्यासाठी हावर्ड विद्यापीठात दाखल झाले. १९७३मध्ये एमबीए होऊन मॅकेन्सीत दाखल झाले. त्याच वर्षांत इलेक्ट्रिकल इंजीनियर झालेल्या, आपल्या सहअध्ययन करणाऱ्या अनिता मट्ट हिच्याशी ते विवाह बद्ध झाले. यथावकाश यशाच्या पायऱ्या चढत १९९४ मध्ये ते मॅकेन्सी आणि कंपनचे मुख्याधिकारी झाले. २००३ नंतर ‘प्रॉक्टर अ‍ॅड गॅम्बेल’, ‘ गोल्डमन सॅक’ अशा अनेक नामांकीत कापन्यांचे संचालकपद भूषवले. राज रत्नम हे रजत गुप्तांच्या व्यावसाईक वर्तुळातले. न्यू योर्क येथील गॅलन ग्रुपचे सीइओ. आणि व्यवसाईक निधी व्यवस्थापक त्यांची कंपनी अमेरिकेत हेज फंड चालवत असे. २३ सप्टेबर २००८ रोजी वॉरेन बफे हे ५०० दशलक्ष डॉलरची गुंतवणूक ‘गोल्डमन सॅक’ या कंपनीत करणार असल्याची माहिती रत्नम याना रजत गुप्ता यांनी दिली. ‘प्रॉक्टर अ‍ॅड गॅम्बेल’ या कंपनीची विक्री वॉल स्ट्रीटवर वर्तवण्यात आलेल्या अंदाजापेक्षा कमी असल्याची माहिती रत्नम याना दिल्याच्या आरोप त्यांच्यावर सिद्ध झाला आहे. ९ ऑक्टोबर २००९ रोजी रत्नम यांना एफबीआयने अटक केली त्यांचे गुप्ता व इतरांशी झालेले संभाषण खटल्यात पुरावा म्हणून सादर केले गेले. ११ मे २०११ रोजी त्याना २० वर्षांची शिक्षा व १५० दशलक्ष डॉलर दंड सुनावला गेला. शिक्षा ठोठावण्याची वेळ आली आहे ती रजत गुप्ता यांची. त्याना तीन आरोपात प्रत्येकी २० वर्षांची सजा सुनावली जाऊ शकते. प्रत्यक्ष काय सजा सुनावली जाते याकडे आर्थिक जगताचे लक्ष लागले आहे. या घटनेवर आधारीत ‘१०० बिलियन राज’ नावाच्या चित्रपटाची हॉलीवूडमध्ये नुकतीच घोषणा करण्यात आली आहे!