पाच दशकांच्या अभ्यासातून साकारला मराठी- डॉइच् (जर्मन) शब्दकोश! Print

प्रतिनिधी

पुणे
एखादी भाषा शिकण्यासाठी तेवढय़ा भाषेचेच ज्ञान पुरेसे होत नाही, तर त्या भाषेची अन्य भाषांशी नाळ जोडण्यासाठी कोशवाङ्मयाची निर्मिती आवश्यक असते. हे ध्यानात घेऊन प्रा. अविनाश बिनीवाले यांनी पाच दशकांच्या अभ्यासातून मराठी-डॉइच् (जर्मन) शब्दकोशाची निर्मिती केली आहे. द्वैभाषिक प्रतिशब्दकोश असे स्वरूप असलेला हा कोश केवळ जर्मनच नव्हे, तर सर्व भाषांच्या अभ्यासकांसाठी उपयुक्त आहे.
मुळात आपण ज्या देशाला जर्मनी असे संबोधतो त्या देशाचे नाव आहे डॉइच्लान्ट. त्यामुळे तेथील भाषेचे नावही डॉइच् असेच आहे. या शब्दकोशासाठी जाणीवपूर्वक हा शब्द आग्रहाने वापरला असल्याचे प्रा. अविनाश बिनीवाले यांनी सांगितले. ही कोशनिर्मिती प्रकाशित करण्यासाठी राज्य मराठी विकास संस्थेशी संपर्क साधला होता. मात्र, त्यांच्याकडून हे काम न झाल्यामुळे नंतर राज्य साहित्य संस्कृती मंडळाकडे याविषयीचा प्रस्ताव दिला. मंडळाचे अध्यक्ष आणि ज्येष्ठ साहित्यिक मधू मंगेश कर्णिक यांनी सकारात्मक प्रतिसाद देत हा कोश प्रकाशित करण्यासाठी सहकार्य केले. भाषाभ्यासक डॉ. प्रमोद तलगेरी यांची या ग्रंथाला अभ्यासपूर्ण प्रस्तावना लाभली आहे.
या कोशाची वैशिष्टय़े सांगताना प्रा. अविनाश बिनीवाले म्हणाले, जे ध्वनी भारतीय भाषांमध्ये नाहीत ते दाखवण्यासाठी नवीन अक्षरे तयार करण्यात आली आहेत. त्यामुळे चार स्वर आणि चार व्यंजने यांची भर पडली असून ती मोठय़ा कल्पकतेने देवनागरीमध्ये समाविष्ट करून घेण्यात आली आहेत. मराठी, हिंदी, गुजराती, सिंधी, पंजाबी या भारतीय, तर इंग्रजी, जर्मन, फ्रेंच या पाश्चात्त्य भाषा संरचनात्मकदृष्टय़ा जवळच्या आहेत. मराठी भाषा आणि या भाषांमधील क्रियापदेदेखील वेगळी आहेत. मराठीमध्ये चतुर्थीबरोबर येणारे क्रियापद आणि प्रथमीबरोबर येणारे क्रियापद अर्थाच्या दृष्टीने वेगळे आहे. याची दखल मराठी-मराठी शब्दकोशानेदेखील घेतलेली नाही. मराठी संरचनांचा विचार करणारी ही पहिलीच डिक्शनरी आहे. जर्मन भाषा शिकायला सुरुवात केलेल्या सर्व विद्यार्थ्यांपासून ते थेट पदवी संपादन करणाऱ्या आणि भाषांतराचे काम करू इच्छिणाऱ्यांसाठी हा शब्दकोश म्हणजे गीता आहे, असेही बिनीवाले यांनी सांगितले.