संजय उवाच : गरज बरस.. Print

२६ ऑगस्ट २०१२
This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it

इंडियन मेडिकल असोसिएशनच्या नांदेड शाखेने आयोजिलेला कार्यक्रम आटोपून मी मुंबईला परतत होतो. सकाळची दहाची वेळ. मुंबईत पाऊस असल्याची वार्ता नांदेड विमानतळावरच मिळाली होती. मुंबईजवळ आल्यावर विमान ३२ हजार फुटांवरून खाली खाली उतरू लागले आणि एक अतिशय विलोभनीय दृश्य मला पाहायला मिळाले. खिडकीच्या बाहेर नजर टाकली तर स्वच्छ; मोकळे आकाश होते. अंधाराचा लवलेशही नव्हता. सूर्यप्रकाशाने आसमंत उजळून टाकला होता. खाली पाहावे तर कापूस िपजून त्याचे ढीग लावावेत तसे पांढरेशुभ्र ढग. कुठे विरळ, तर कुठे अगदी घनदाट. पांढऱ्या ढगांच्या गालिचावरून जणू विमान चालले होते आणि हा गालिचा डागाळू नये म्हणून त्याने आपले पाय पोटात ओढून घेतले होते. उंची जसजशी कमी होई, तसतसे ही पांढऱ्या ढगांची दुलई विमानाच्या जवळ येई. आणि एका क्षणात विमान ढगांत शिरले. जणू त्याने दुलई अंगावर ओढून घेतली. हवेच्या थराच्या घनतेच्या बदलामुळे विमान थरारले. ती कंपने विमानातल्या सर्वानाच जाणवली. जणू दुलई पांघरल्यावर विमान कूस बदलत होते. असा काही काळ अस्वस्थतेचा होता. ढग खिडकीत दाटले होते. आत डोकावून पाहात होते. प्रवाशांशी गुजगोष्टी करूइच्छित होते. पुढचे अन् पलीकडचे काहीही दिसत नव्हते. धुरात, धुक्यात सापडल्यावर व्हावी तशी स्थिती होती. फरक एवढाच होता की, हा अनुभव सुखद होता. उंची कमी होत असल्याचे जाणवत होते अन् एका क्षणात या पांढऱ्या पडद्यातून विमान बाहेर आले. यापुढचा नजारा अतिशय विलक्षण होता. खालची जमीन थोडी थोडी अंधुकशी दिसू लागली होती. पाणी आणि जमीन एकमेकांशी छप्पा-पाण्याचा खेळ खेळत होते. अजूनही ढगांची साथ होतीच. पण आता हा थर काळपटलेला होता. काळ्या ढगांची गर्दी होती आणि त्यातून पाण्याचे हजारो- लाखो थेंब बरसत होते. जमिनीकडे धाव घेत होते. विमानाच्या पत्र्यावर, काचांवर त्यांचा ताशा वाजत होता. ढगांतून पडणाऱ्या पावसाचे चित्र मी आजवर बालवाडीपासून अनेकदा पाहिले होते. त्या प्रत्येक चित्रात ढग आणि पाऊस माझ्या डोक्यावर होता. आज मात्र मी ढगांना आणि पावसाला त्यांच्या डोक्यावर जाऊन पाहत होतो. मला अचानक निदा फाजलींची जगजीतजींनी गायलेली गझल आठवली...
 ‘‘गरज बरस प्यासे धरतीको फिर पानी दे मौला
चिडियोंको दाने, बच्चोंको गुडधानी दे मौला..’’
विमान आता आणखी खाली आले. खालची जमीन दिसू लागली होती. कोसळत होता पाऊस आणि त्याने खाली हिरवा गालिचा अंथरला होता.. हिरव्या पायवाटा; हिरवी शाल पांघरलेले मुंबईच्या परिघातले डोंगर; अन् हिरवा शालू नेसलेल्या टेकडय़ा; भिजलेल्या मृद्गंधाने न्हाऊन निघालेल्या पायवाटा; अंगावरून पाण्याच्या थेंबांचे निथळते ओहोळ वाहू देणारा ईस्टर्न एक्स्प्रेस हायवे.. विमानतळाला खेटून उभे राहिलेल्या अगणित झोपडय़ांनी आपापल्या डोक्यावरून निळ्या प्लॅस्टिकचे रेनकोट ओढून घेतले होते. काही मिनिटांपासून बघितलेल्या या अद्भुत नजाऱ्यातून मी बाहेर आलो, कारण चाके जमिनीला टेकल्याचा धक्का बसला होता. विमान पाìकग लॉटकडे रांगू लागले.
..हे दृश्य आपल्यापकी अनेकांनी आणि खरेतर मी स्वत:ही अनेकदा पाहिले होते, पण का कोण जाणे या निसर्गाने आज दाखविलेल्या चमत्काराने माझ्या मनात विचारांची आवर्तने उठली. मी परमेश्वराचे अस्तित्व मानतो; आणि आज या पांढऱ्या-काळ्या ढगांच्या विविध प्रस्तरांमधून तो माझ्याकडे पाहून गालातल्या गालात हसत होता, असा मला भास झाला. निदाजींच्या त्या गझलच्या पुढच्या एका कडव्यात..
‘‘फिर मूरतसे बाहर आकर चारों ओर बीखर जा
फिर मंदिरको कोई मीरा दीवानी दे मौला.’’
अशा ओळीत परमेश्वर चारी दिशांना विखुरला जाणे म्हणजे काय, हे आज काळ्या ढगांतून सर्वत्र पडणाऱ्या पावसाच्या थेंबांनी मला दाखवून दिले. कळत-नकळत मला माझ्या रुग्णालयातल्या वैद्यकीय जीवनाची आठवण झाली. आज अनुभवलेले हे विविध घनतेचे काळे-पांढरे थर सुखदु:खांच्या रूपाने आम्हाला रुग्णालयात ठायी ठायी अनुभवाला येतात. कुठे नव्या बाळाचा जन्म; तर कुठे अकल्पित, अघटित अपघाती मृत्यू.. कुठे शस्त्रक्रियेची चिंता, तर कुठे तुटपुंज्या पशामुळे होणारी तगमग.. कुठे वेदनाशमनाची तृषार्तता.. तर कुठे क्लेशहारक तंत्र-पद्धतींचा वर्षांव.. दुथडी भरून वाहणारी ज्ञानगंगा.. तिच्यात अभ्यंगस्नान करून शुचिर्भूत होऊ इच्छिणारे आमचे विद्यार्थी.. पण या साऱ्या पलीकडे निसर्गाने आज मला एक धडा शिकविला होता अन् तो म्हणजे पांढऱ्या-काळ्या स्तरांसारखे अडचणी-आनंदाचे स्तर वेगवेगळ्या उंचीवर असतात. आज आनंद आहे म्हणजे उद्या थोडय़ाफार अडचणी या येणारच. त्यांचा बाऊ न करता पुढे जात राहायचे आणि आपले अस्तित्व अंतर्धान पावेपर्यंत बरसत राहायचे.. फक्त बरसत राहायचे.