आनंदाचं खाणं : तारुण्याच्या उंबरठय़ावर.. Print

altवैदेही अमोघ नवाथे , शनिवार , १९ मे २०१२
आहारतज्ज्ञ

This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it
या सदरात आता आपण तारुण्यातील मुलांच्या आहाराची माहिती घेणार आहोत. काय आणि कधी खायला हवं या वयोगटातल्या तरुणांनी..
बा लपणीचा खोडसाळपणा कमी झालेले आणि जबाबदारीचे ओझे मनावरती नसलेले .. मजा-मस्तीचे दिवस म्हणजे तरुणपण. अर्थात कॉलेजचं जगच वेगळं असतं. नाही म्हटलं तरी ती वेगवेगळी सबमिशन्स, टेस्ट्स, कॉलेजव्यतिरिक्तचे क्लासेस, त्याचा अभ्यास, वेळ मिळेल त्या वेळी होणाऱ्या ‘कट्टय़ावरच्या’ गप्पा, आई-वडील आपल्याला अजूनही ‘लहान समजतात’ ही बोच, स्वभावातील फरकामुळे होणारे मतभेद- फारच गुंतागुंत आहे ना ही? म्हणजे आज ‘आनंदाचं खाणं’ सदरामध्ये मी तुमच्याशी खाण्याव्यतिरिक्त इतर कोणत्याही विषयावर बोलणार नाहीए. फक्त लहान मुलांच्या खाण्यावरून आपण आयुष्याच्या पुढील टप्प्याविषयी बोलणार आहोत- म्हणजेच आजच्या युवापिढीच्या खाण्याविषयी!
मुलं लहान असतात ना (म्हणजे शाळेत असताना) त्या वेळी किंबहुना आयुष्याच्या पहिल्या टप्प्यापासून म्हणजेच बाळ पोटात असल्यापासून मुलाच्या (पोटात असताना आईच्या) खाण्या-पिण्याविषयी आपण जागरूक असतो. तोच प्रकार ‘वय’ वाढल्याची जाणीव झाल्यावर असतो. म्हणजे साधारण ३५ वर्षांच्या पुढे! मग १५-३५ वयामध्ये काय योग्य आहार जरुरी नसतो की ‘चलता है’ म्हणत किंवा ‘वेळ कुठे आहे आहाराचा विचार करायला’ म्हणून आपण आपल्या खाण्याकडे दुर्लक्ष करू शकतो? एकदा का शाळा संपली की ‘आपण मोठे झालो’ या विचारामध्ये आजची तरुण पिढी कुठेतरी गफलत करते. सर्वसाधारणपणे खालील मुद्दे तरुणांनो, तुम्हाला जर लागू पडत असतील तर हा लेख तुम्ही जरूर वाचा.
* ‘मोठे’ झाल्यामुळे कॉलेजमध्ये डबा न्यायला आवडत नाही.
* माझे कोणतेच मित्रमैत्रिणी डबा आणत नाही, मग मी का नेऊ?
* कॉलेज कॅन्टीन कशासाठी आहे?
* डबा खायला वेळ नसतो. दोन लेक्चर्समध्ये वडापाव खायला इझी असतो.
* कॉलेजनंतर अधिक लेक्चर्स असतात किंवा क्लासेस असतात, मग सकाळपासून कुठे डबा मिरवायचा?
* संध्याकाळी घरी पोहोचेपर्यंत खूप उशीर होतो. भूक लागलेली असते, मग ‘गाडीवरच’ खाणं आलंच की!
* रात्री मी आवर्जून घरचाच आहार घेतो/ घेते.
काही ‘सामान्य’ आरोग्य-तक्रारी :
* वजन जास्त वाढणं किंवा जरुरीपेक्षा बारीक असणं.
* केस गळणं किंवा अकाली पांढरे होणं.
* थकवा जाणवणं.
* डोळ्याखाली काळी वर्तुळं असणं.
* अधूनमधून हात-पाय-डोकं दुखणं.
* निस्तेज त्वचा असणं किंवा मुरुमांचा त्रास असणं.
* शांत झोप न लागणं किंवा सतत झोपाळलेलं असणं.
* कितीही वाजता उठल्यानंतर तरतरीत न वाटणं.
* अभ्यासासाठी लागणारी एकाग्रता कमी होणं.
* जास्त चिडचिड होणं.
* मुलींना अनियमित मासिक पाळी येणं.
* कोणत्याही वेळी भूक लागणं किंवा भूकच न लागणं.
* पचनाच्या काही तक्रारी असणं, जसं बद्धकोष्ठता, छातीत जळजळ होणे वगैरे.
वरीलपैकी तीनपेक्षा जास्त लक्षणं जर तरुणांनो, तुमच्यामध्ये असतील तर नक्कीच तुमच्या जीवनशैलीमध्ये बदल करण्याची गरज आहे. कारण शरीरामध्ये काहीही कमतरता असेल तर आपलं शरीरच आपल्याशी संवाद साधतं. फक्त आपल्याला ओळखता आलं पाहिजे. उदा. केसांच्या तक्रारी असतील तर शाम्पू बदलत बसण्यापेक्षा शरीर काय सांगतंय ते ऐका- जीवनसत्त्व अ, ओमेगा फॅट्स आणि जीवनमूल्य जस्तची कमतरता आहे ती भरून काढा! वगैरे वगैरे!
चुकीच्या जीवनशैलीमुळे होणारे परिणाम :
व्यायामाचा अभाव = लठ्ठपणा
अतिचरबी आणि शर्करायुक्त खाणं = मधुमेह/ वाढलेली कोलेस्टेरॉलची पातळी
मानसिक तणाव = अतिरक्तदाब
‘बाहेरील’ खाण्याचा त्रास = कमी झालेली रोगप्रतिकारकशक्ती
मधुमेह, अतिरक्तदाब वगैरे आजारांचा विचार आत्ता कशाला? चाळिशीनंतर बघू! असा विचार जर तुमच्या मनात आला असेल, तर तरुणांनो, जरा स्वत:ला सांभाळा. चुकीच्या जीवनशैलीमुळे या आजारांसाठी वयाची मर्यादा नाही म्हणून जरा जपून!
कॉलेजच्या तरुणांसाठी योग्य जीवनशैली :
* खाण्यासाठी जगू नये, जगण्यासाठी खावे.
* योग्य पद्धतीने काम करण्यासाठी शरीराला योग्य आहाराची गरज असते, म्हणून ‘मित्र’ काय म्हणतील म्हणून किंवा ‘वेळ’ वाचविण्यासाठी घरचा डबा सोडून बाहेरचं खाल्लेलं ‘फास्ट फूड’ शरीराला फायदेशीर असतं असं नाही.
*  दिवसातून कमीतकमी पाच ते सहा वेळा अन्न घेतलं पाहिजे. ‘आम्ही काही दिवसभर खातच बसू का’ हा प्रश्न मनात येईल, पण दिवसभरात तीन मुख्य खाणी म्हणजे नाश्ता, दुपारचे आणि रात्रीचे जेवण- याव्यतिरिक्त मधल्या वेळी फळं, चणे-शेंगदाणे, चिक्की, लाडू, चिवडा वगैरे तुमच्या बॅगेमध्ये राहायला काहीच हरकत नाही.
* हॉटेलमध्ये खाणं किंवा ‘गाडीवर’ खाणं वाईट कधी आहे तर रोज रोज खाल्लं तर. किती प्रमाणात आणि किती वेळा महिन्यातून खावं हे आपल्या आरोग्यासाठी आपण ठरवलेलं बरं.
* कोणत्याही ‘फॅड आहारा’चा मार्ग न पत्करलेलाच बरा. कोणत्याही हीरोला डोळ्यासमोर ठेवून ‘बॉडी’ बनवण्याच्या नादामध्ये किंवा ‘झीरो फिगर’च्या नादामध्ये आहारामध्ये चुकीचे बदल कधीही करू नयेत. प्रत्येकाची उष्मांकांची आणि प्रथिनांची गरज शरीर ठेवणीप्रमाणे आणि शरीराच्या चलन-वलनानुसार ठरते. म्हणून ‘योग्य’ आहार सल्ल्यानुसार आपला आहार ठरवावा. कारण चुकीच्या आहाराचे दुष्परिणाम आज नाही तर उद्या दिसतातच. त्यापेक्षा पुढीलसारखे पदार्थ करून खा -
हरा-भरा पुलाव :
ब्राऊन तांदूळ १ कप, गाजर- फरसबी- मटार- फ्लॉवर पाव कप, मोड आलेली मटकी/ मेथी/ सोयाबीन चंक २ चमचे, पालक, हिरवी मिरची, आलं-लसूण पेस्ट, तेल १ चमचा, दही २ चमचे, अख्खी वेलची, दालचिनी १-२ तुकडे, उभा चिरलेला कांदा १ छोटा, मीठ चवीनुसार.
कृती :
तांदूळ धुवून घ्यावेत. हातसडीचा तांदूळ नसेल तर दलिया वापरला तरी चालेल.  गरम तेलामध्ये कांदा आणि वेलची-दालचिनी टाकून परतून घ्या. हिरवी पेस्ट घालून, थोडं परतल्यावर दही आणि चिरलेल्या भाज्या, मोड आलेली मटकी/ मेथी दाणे घाला.  धुतलेले तांदूळ/ दलिया घालून, मीठ घालून दुप्पट पाणी घाला. वाफ येईपर्यंत शिजवा. काजू किंवा शेंगदाणे चवीप्रमाणे घातले तरी चालतील.