आनंदाचं खाणं : रात्रीचा दिवस! Print

वैदेही अमोघ नवाथे ,शनिवार , ११ ऑगस्ट २०१२
आहारतज्ज्ञ , This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it

जगण्यासाठी खावे, खाण्यासाठी जगू नये, असं म्हणतात. वेळ नाही किंवा जमणार नाही/ कसं शक्य आहे, असं म्हणण्यापेक्षा आपल्या आरोग्याची काळजी आपणच घेतलेली बरी. आपलं काम, शारीरिक आणि मानसिक आरोग्य यांचा योग्य समन्वय साधून आपल्या कौटुंबिक, सामाजिक आणि आध्यात्मिक स्तरावरती आपण उन्नती करू शकलो तर आयुष्याचं ‘ध्येय’ साधायला कितीसा वेळ लागेल?
वेळी-अवेळी खाणं, अपुरी झोप यामुळे प्रकृतीवर वाईट परिणाम होत असतो. त्यावर उपाय म्हणजे खाण्यावर नियंत्रण. पण अनेकांचं त्याच्याकडेच नेमकं दुर्लक्ष होतं.
पूनम ही २२ वर्षांची तरुणी माझ्या दुपारी तीनच्या ओ. पी. डी.मध्ये आली आणि म्हणाली ‘प्लीज मला आधीची अपॉइण्टमेंट द्याल का? माझी पाचची शिफ्ट आहे.’ तिची समस्या-वजन सतत वाढत आहे, पित्ताचा त्रास आहे, मासिक पाळी नियमित नाही, त्वचा खूप रूक्ष झाली आहे. केस गळत आहेत आणि दोन महिन्यांनंतर लग्न आहे. तिला तिच्या सर्व तक्रारींवर उपाय हवा होता.
आंतरदेशीय विमानाचा वैमानिक असलेल्या अमेयची थोडय़ाफार फरकाने तीच गत. २६ वर्षांचा तरुण. सहा महिन्यांपूर्वी लग्न झालेलं. रक्तातील कोलेस्टेरोलची पातळी वाढलेली. तो संध्याकाळी ६ वाजता आला होता, पण डोळे उघडे राहत नव्हते. दुपारीच लंडनवरून आला होता.
पूनम किंवा अमेय दोघांची दैनंदिनी साधारण सारखीच. कोणत्याही वेळी उठायचं/ झोपायचं, काहीही- कधीही कुठेही खायचं, व्यायामाचा अजिबात काही संबंध नाही. झोपायचं, उठायचं, खायचं आणि काम करायचं. ‘अरे माझी नाइट शिफ्ट आहे, रविवारी भेटायला नाही जमणार’ म्हणून किती तरी सोशल इव्हेण्ट्स टाळले जातात. एकंदरीत काय तर वैयक्तिक, सोशल आयुष्यच नाही. वाढत चाललेली बी. पी. ओ. इंडस्ट्री, कामाच्या निमित्ताने सतत होणारा प्रवास- कधीही/ कुठेही, मीटिंग्सच्या निमित्ताने रात्री-बेरात्री बाहेर खाणं/ अवेळी झोपणं- आजच्या तरुणाईला हे खूप सवयीचे आहे. एक ‘रुटीन’ झालय. ‘आयुष्य हेच आहे’ म्हणत आजारांना निमंत्रण द्यायची आणि आपल्या रुटीनमध्ये ‘रुग्णालयाला भेट’ ठेवायची की आयुष्य आनंदात आणि आरोग्यवान ठेवायचं- निवड तुमची आहे.
काही सवयी- काळजी करण्यासारख्या :
रात्री जागरण करणे
दिवसा झोपणे/ उशिरा उठणे (काही वेळा कदाचित अपुरी झोप मिळते)
दिवसातून अधिक वेळा गरम पेय (चहा/ कॉफी इ.) / थंड पेय (मिल्क शेक / ज्यूस/ कोल्ड्रिंक्स इ.) सेवन करणे.
नाश्ता बहुतेक नाहीच, दुपारचं जेवण (?) बाहेर, संध्याकाळी फास्ट-फूड, रात्री ११/१२ वाजता परत बाहेरचं जेवण/ हेवी खाणं.
व्यायामाचा अभाव
धूम्रपान
सतत ए. सी.मध्ये/ सकाळचा सूर्यप्रकाश न मिळणे.
सवयींचा परिणाम :
डोळ्याखाली काळी वर्तुळं
पाठदुखी/ पायदुखी/ अंगदुखी
सतत थकवा जाणवणे
अपचनाचा त्रास- बद्धकोष्ठता/ छातीत- घशात जळजळणे/ पोट फुलणे
रूक्ष त्वचा/ केस गळणे
स्थूलता/ मधुमेह/ अति रक्तदाब/ रक्तातील वाढलेली कोलेस्टेरोलची पातळी/ फेटी लिवर (यकृत)
काय करता येईल
रुग्ण माझ्याकडे आल्यावर मी नेहमी कोणत्याही समस्येचे मूळ शोधून काढते आणि त्याप्रमाणे आहार तक्ता बनवते. उत्तम रिझल्ट मिळतो. आता ज्या वेळी बी. पी. ओ.मध्ये किंवा शिफ्ट डय़ुटीमध्ये आजकालचे तरुण काम करतात आणि वरीलपैकी कोणत्याही त्रासाच्या इलाजासाठी येतात, तेव्हा मूळ करीत असते वेळी-अवेळी खाणं/ झोपणं वगैरे, पण नोकरी सोडून घरी बसणं हा उपाय नक्कीच नाही. मग शिफ्ट्स सांभाळत आरोग्याची तारेवरची कसरत कशी निभावून न्यायची हे त्यांना समजावून/ पटवून देणं गरजेचं असतं. कसं ते बघू या.
तुम्ही ऑफिसमध्ये आहात किंवा घरी आहात, आहार-विहाराच्या वेळा पाळणं गरजेचं आहे. उदा. नाश्ता सकाळी ६ वाजता/ दुपारचं जेवण १ वाजता आणि रात्रीचे जेवण ८ वाजता. झोपेची वेळ वेगळी असेल, पण ७ तास झोप आवश्यक आहे. रात्री शक्यतो काहीही खाणे किंवा चहा/कॉफी/ कोल्ड्रिंक पिणे टाळावे. पाणी भरपूर प्यावे. ज्या वेळी शक्य होईल त्या वेळी कोणताही व्यायाम प्रकार जसे चालणे/ पोहणे/ जिने चढणे वगैरे करणे आवश्यक आहे.
अति प्रमाणात मीठ, साखर, चरबीयुक्त पदार्थ घेणे टाळावे. या पदार्थामुळे आज-काल आपण जे लाइफ स्टाइल डिझिसीज म्हणतो त्यांना एक प्रकारे आमंत्रण दिल्यासारखे आहे.
कोणतेही व्यसन वाईटच! मग ते सिगारेट असो अथवा मद्यपान. काय आहे ना की, रुग्ण म्हणतात की, सवय जास्त नाही. थोडंसंच घेतो. पण कालांतराने शरीरातील प्रत्येक अवयवावर दुष्परिणाम होतो. मग त्रास झाल्यावर बंद करण्यापेक्षा आधीच का नाही? आता गुटखा बंदी आहे पण कर्करोगाचं प्रमाण वाढतंय हे कॅन्सर झाल्यावर कळून काय उपयोग?
मनावरचा ताण कमी करण्यासाठी कोणत्याही व्यसनाच्या आहारी जाण्यापेक्षा आपल्या जीवनशैलीमध्ये योग्य तो बदल करणं कधीही चांगलं!
मधल्या वेळी खाण्यासाठी
चारोळी १ चमचा
भोपळ्याच्या बिया १ चमचा
अळशीच्या बिया १ चमचा (थोडय़ाशा भाजून)
ओवा १ चिमूट
बडीशेप १ चमचा
काळ्या मनुका २ चमचा
आवळा पावडर- पाव चमचा
सर्व मिश्रण एकत्र करून मधल्या वेळी २-३ चमचे खाणे. बिस्कीटपेक्षा हे कधीही चांगले!
जगण्यासाठी खावे, खाण्यासाठी जगू नये, असं म्हणतात. वेळ नाही किंवा जमणार नाही/ कसं शक्य आहे, असं म्हणण्यापेक्षा आपल्या आरोग्याची काळजी आपणच घेतलेली बरी. आपलं काम, शारीरिक आणि मानसिक आरोग्य यांचा योग्य समन्वय साधून आपल्या कौटुंबिक, सामाजिक आणि आध्यात्मिक स्तरावरती आपण उन्नती करू शकलो तर आयुष्याचं ‘ध्येय’ साधायला कितीसा वेळ लागेल?