करिअरिस्ट मी : जगणं हेच करिअर Print

रसिका मुळ्ये ,शनिवार, १६ जून २०१२
This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it
छान आयुष्यात २५ वर्ष पदव्या कमावण्याची, पुढची २५ वर्षे पैसा कमावण्याची, आपण किती गोष्टी गमावल्या याचा अंदाजही लावता येणार नाही असा हा साचा म्हणजे करिअर हे कुणी ठरवलं? आयुष्यात ज्यावेळी जे महत्त्वाचं आहे, ते मनापासून करणं म्हणजे करिअर असं सांगणारे डॉ. अनिल अवचट. त्यावरच मार्गक्रमणा करणाऱ्या मुक्तांगण व्यसनमुक्ती केंद्र चालवणारी मुक्ता पुणतांबेकर आणि ‘सहवेदना’ ही एपिलेप्सीच्या रुग्णांसाठी काम करणारी संस्था चालवणारी यशोदा वाकणकर या त्यांच्या दोन्ही मुली म्हणजे दुसऱ्याचं आयुष्य सावरणाऱ्या दोघी. जगण्यातच करिअर करणाऱ्या बाप-लेकींची ही गोष्ट!
‘‘पहिला नंबर मिळवण्यात काय आहे? तू नापास होऊन दाखव.. नापास झालीस की जग कळेल,   पराभव कसा पचवायचा ते कळेल..’’ आपल्या अत्यंत हुशार मुलीला असा सल्ला देणारे वडील आणि ‘‘आपलं जगणं हेच खरं करिअर..’’ वडिलांकडून हे तत्त्व उचलून येणारा प्रत्येक क्षण सकारात्मक बनवणाऱ्या लेकी.. डॉ. अनिल अवचट आणि त्यांच्या मुली मुक्ता पुणतांबेकर आणि यशोदा वाकणकर यांची ओळखच प्रत्येक क्षण जगणारे आणि जगणं म्हणजेच करिअर मानणारी व्यक्तिमत्त्व अशी करून देता येईल.
डॉ. अनिल अवचट, डॉ. अनिता, मुक्ता आणि यशोदा.. तसं पाहायला गेलं, तर डॉ. अवचटांचं चौकोनी कुटुंब. आपल्या मुलींच्या करिअरबद्दल अगदी त्यांच्या जन्माच्या आधीपासून त्यांनीही स्वप्न पाहिली होती; पण ती स्वप्न ही वेगळी होती, अगदी त्यांच्या कुटुंबासारखीच! मुलींनी जग अनुभवावं, त्यातून काय घ्यायचं, काय टाकायचं हे त्यांचं त्यांनीच ठरवावं आणि एक समृद्ध माणूस व्हावं; असा माणूस ज्याला समाधान म्हणजे काय ते कळलेलं असेल आणि समृद्ध आयुष्य हेच त्यांचं करिअर व्हावं’.. असं काहीसं ते स्वप्न ! हेच स्वप्न पूर्ण करण्यासाठी आपल्या दोन्ही मुलींना त्यांनी महानगरपालिकेच्या शाळेत घातलं. त्या दोघींनाही या शाळांनी सामाजिक जाणीव करून दिली. डॉ अवचट सांगतात ‘‘मुलं ही निसर्गाने सोपवलेली एक खूप लोभस जबाबदारी आहे, पण काही काळासाठीच! त्यांना जपणं, त्यांच्यामधल्या ‘माणसा’ ला हळुवार फुंकर घालून उमलवणं.. ही मुख्य जबाबदारी. त्यांना कोण व्हायचंय? कसं व्हायचंय? हे त्यांचं त्यांनी ठरवावं. मुलं पडतील, धडपडतील, आपली आपण पुन्हा उभी राहतील.. त्यातूनच शिकत जातील आणि मग आपोआप समृद्ध होत जातील. मुळात करिअर ही संकल्पनाच कशी तयार झाली असेल, हाच मला प्रश्न पडतो. छान आयुष्यात २५ वर्ष पदव्या कमावण्याची, पुढची २५ वर्षे पैसा कमावण्याची, आपण किती गोष्टी गमावल्या याचा अंदाजही लावता येणार नाही असा हा साचा म्हणजे करिअर हे कुणी ठरवलं? मुळात करिअर आणि जगणं हे वेगळं नाहीच. आयुष्यात ज्यावेळी जे महत्त्वाचं आहे, ते मनापासून करणं म्हणजे करिअर. मी माझ्या मुलींना साधं सजेशनही कधी दिलं नाही. करिअर हा शब्दच आमच्याकडे नव्हता.’’
पदव्यांची चळत मिळवण्यापेक्षाही कठीण अशा करिअरचा विचार अवचटांनी मुलींबद्दल केला होता, पण अगदी हा विचारही त्यांनी मुलींवर कधी लादला नाही. त्यांच्या दोन्ही मुलींनीही हे करिअर अगदी आनंदाने आणि स्वेच्छेने निवडले. यातूनच मग फुललं एक छान नातं.. चौकटीत बसवता येणार नाही असं, अनेक पदर असलेलं.. कधी बाप-लेकीचं, कधी सवंगडय़ाचं, कधी गुरू-शिष्याचं! याच नात्याच्या बळावर येणारा प्रत्येक क्षण या बाप-लेकीने जगला, प्रत्येक क्षणाकडे सकारात्मकपणे पाहिलं. यशोदाचं किंवा अनिता अवचटांचं आजारपण असेल, मुक्तांगणमध्ये उभ्या राहिलेल्या अडचणी असतील, प्रत्येक अडचणीला या कुटुंबाने खंबीरपणे तोंड दिलं.
यशोदाला ‘एपिलेप्सी’ चा आजार होता. या आजारावर मात करून तिने कमर्शिअल आर्टमधली पदवी मिळवली. आज ती ‘सहवेदना’ ही एपिलेप्सीच्या रुग्णांसाठी काम करणारी संस्था चालवत आहे. बाबांबद्दल यशोदा सांगते, ‘‘आमच्यासाठी आमचे आई आणि बाबा वेगळे नव्हतेच. आम्हाला दोघांनीही खूप वेळ दिला. मी आजारी होते म्हणून मला कधी काही वेगळी ट्रिटमेंट मिळाली नाही. आम्हाला कधीच बाबांनी हे कर, ते कर असं साधं सुचवलंही नाही, पण त्यांना बघत, नकळत आम्ही शिकत गेलो. मी नातं म्हणजे काय ते शिकले, आई-बाबांची केमेस्ट्री पाहूनच मी सहजीवन म्हणजे काय ते शिकले. माझ्या करिअरमध्ये बाबांचं स्थान खूप मोठं आहे, कारण बाबांनी मला जगण्याचं मूल्य दिलं आणि म्हणूनच ‘करिअर म्हणजे काय, तर बाबांना अपेक्षित असलेलं समृद्ध, समाधानी आयुष्य.. हे मला कळलं.’’
मुक्ता अभ्यासू ! पहिलं यायचं, मार्क्‍स मिळवायचे, खूप अभ्यास करायचा.. अशा विचारांची ! बाबा तिला सांगायचे ‘मुक्ता चल, आज शाळा बुडव.. आपण खेळूया भरपूर! आणि त्यावर मुक्ता गंभीरपणे उत्तर द्यायची ‘‘बाबा नाही हं! अजिबात शाळा बुडवणार नाही. खूप महत्त्वाचं शिकवणारेत आज ..!’’ जेव्हा आठवीतल्या मुक्ताने ‘‘मी उद्यापासून शाळेत जाणार नाही ’’ असं जाहीर केलं त्यावेळी या घरात आकांड-तांडव, रागवारागवी, चिडचिड, आरडाओरडा, काळजी, समजावणं.. असं काहीही घडलं नाही. बाबा म्हणाले, ‘‘ठीक आहे.’’ ही भूमिका अगदी मुक्तालाही थोडीशी अनपेक्षितच होती. शाळेत न जाता बाबांबरोबर सगळीकडे फिरत असताना एकदा बाबांनी विचारलं, ‘‘मुक्ता शाळेत जाणार नाही, हे सांगितलंस, पण का ते नाही..?’’ गणित विषय आवडत नाही, असा शाळा सोडण्याच्या निर्णयाचा उलगडा झाला.’’. बाबा म्हणाले, ‘‘मलाही गणित येत नाही. फार ‘ढ’ आहे मी गणितात. आपण दोघेही जरा बघूया असं का होतं ते..’’ पुढे मुक्ता बारावीला राज्यात मुलींमध्ये तिसरी आली. क्लिनिकल सायकॉलॉजीमध्ये एमए केलं आणि आज मुक्तांगण व्यसनमुक्ती केंद्राचा ती कणा आहे.
मुक्ताची एक आठवण बाबा सांगतात, ‘‘एकदा मुक्ताच्या परीक्षेच्या वेळी, पेपरच्या आदल्या दिवशी शेजारच्या बाई मुक्ताकडे फुटलेला पेपर घेऊन आल्या होत्या. तेव्हा मुक्ताने त्यांच्या तोंडावरच दार लावून घेतलं होतं. त्यावेळी मला खूप समाधान वाटलं, कारण माझ्या लेकीला ‘यश’ म्हणजे काय ते कळलं होतं. तिला जगण्याचं मूल्य कळलं होतं. तिच्या सगळ्या पदव्या, शिक्षण या सगळ्यांपेक्षाही माझ्यासाठी ते महत्त्वाचं होतं.’’
मुक्ताला यश म्हणजे काय हे नेमकं कळलं होतं, म्हणूनच पीएचडी आणि मुक्तांगणमधील काम यापैकी मुक्तांगणमध्ये काम करण्याचा पर्याय मुक्ताने स्वीकारला. पीएच डीसाठीचे फिल्डवर्क करण्यासाठी म्हणून मुक्ता व्यसनमुक्ती केंद्रात जायला लागली आणि आईबरोबर तेथील कामात गुंतत गेली. ‘समाधानी, समृद्ध आयुष्य म्हणजे करिअर किंवा आपलं जगणं म्हणजे करिअर’ अशी काही व्याख्या मुलींना कधी कुणी शिकवली नव्हती. बाबांना पाहात, अनुभव घेत या मुलींच्या आयुष्याबद्दलच्या संकल्पना समृद्ध होत गेल्या.
बाबांच्या आणि तिच्या नात्याबद्दल मुक्ता सांगते, ‘‘आई आणि बाबा दोघंही वेगळेच होते. लहानपणी कधी कधी आपल्याकडे असं कसं काय? आपले बाबा कधी चिडत कसे नाहीत, असे प्रश्न पडायचे. पण आज जेव्हा काऊन्सिलिंग सेंटरमध्ये येणाऱ्या केसेस पाहते, त्यावेळी ‘आम्ही वेगळे आहोत’ याचा अभिमान वाटतो.  बाबा म्हणजे माझ्यासाठी एक पंचिंग बॅग आहेत, ते माझे काऊन्सिलर आहेत. एकदा मुक्तांगणमध्ये कर्मचाऱ्यांच्या काही अडचणी निर्माण झाल्या. त्यावेळी नुकतीच आईही गेली होती, ‘मुक्तांगण’ची घडी विस्कटली होती. अशा वेळी काय करायचं ते मला कळतच नव्हतं. बाबा थोडे मऊ पण त्यांनी त्यावेळी त्या कर्मचाऱ्यांच्या बाबतीत एकदम कडक भूमिका घेतली. बाबांची भूमिका मला नेहमीच वेगळं काही शिकवून जाते. बाबांच्यात आणि आम्हा मुलींच्यात मतभेदही खूप आहेत, कारण आम्ही स्वतंत्र विचार करू शकतो. अशी स्वतंत्रपणे विचार करण्याची संधीही आम्हाला आई-बाबांनी दिली. आज पालक म्हणून भूमिका निभावताना आणि आजूबाजूचे इतर पालक पाहताना मला बाबांनी आमच्यात नकळतपणे रुजवलेला करिअर बाबतचा, आयुष्याबाबतचा दृष्टिकोन प्रकर्षांने कळतो आहे.’’ डॉ. अवचटांनी नकळतपणे दाखवून दिलेल्या करिअरच्या वेगळ्या वाटेवर आज त्यांच्या दोन्ही मुली चालत आहेत आणि ‘जगण्याचं करिअर घडवत आहेत.’