बिकट वाट Print

विनय उपासनी - This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it
गणेशोत्सव संपला.. पितृपक्ष सुरू झाला.. पंधरवडय़ाने नवरात्राची धूम, त्यानंतर मग दसरा आणि अखेरीस दिवाळी. सणासुदीचा हंगाम आता खरा सुरू झाला आहे. आधी रुसलेल्या पावसाने नंतर मात्र दिल खोल के बरसात केली आहे. विविध कंपन्यांचे बोनसचे आकडे काही दिवसांनी जाहीर होतील. त्याआधीच अनेक कंपन्यांनी आपापली नवनवी उत्पादने बाजारात आणायला सुरुवातही केली आहे. कार हा त्यातला महत्त्वाचा घटक. मारुतीची नवीकोरी गाडीही याच हंगामात येणार आहे. एकूणच वातावरण फील गुडचे आहे. पण कार, एसयूव्ही, एमयूव्ही ज्या रस्त्यांवरून धावणार आहेत. त्या रस्त्यांचं काय?
काल-परवाच गेल्या वर्षांच्या तुलनेत कारविक्रीचे प्रमाण किती वाढले, कमी झाले याची आकडेवारी जाहीर झाली आहे. त्याच बळावर विविध कार उत्पादक कंपन्यांनी आम्हीच कसे पुढे आणि आम्हालाच कशी ग्राहकांची पसंती याची जाहिरातबाजीही सुरू केली आहे. दसरा-दिवाळीचा हंगाम डोळ्यांसमोर ठेवून अनेकानेक कंपन्या नवनव्या कारचे लाँचिंग करून ग्राहकांना आकर्षति करीत आहेत. त्यांच्या खरेदीसाठी ग्राहकवर्गही अहमहमिकेने सरसावत आहे. या सर्व पाश्र्वभूमीवर ज्या रस्त्यांवरून या सर्व गाडय़ा धावणार आहेत, त्यांची काय अवस्था आहे याचा आढावा घ्यायला हरकत नाही.
जागतिक मंदीच्या वातावरणातही भारतीय अर्थव्यवस्था सहा टक्क्यांच्या आसपास वेग धरून आहे. अर्थव्यवस्थेची गती वाढण्यासाठी आवश्यक असलेल्या पायाभूत सोयीसुविधांच्या सुधारणेसाठी केंद्र सरकारने अनेक फ्लॅगशिप योजना जाहीर केल्या. त्यातलीच एक म्हणजे रस्तेबांधणी. २००९ च्या अर्थसंकल्पात केंद्र सरकारने प्रतिदिन २० किमी रस्त्याची बांधणी करण्याचा संकल्प केला होता. मात्र, ही गती राखण्यात केंद्र सरकारला अपयश आले आहे. खुद्द संसदीय समितीनेच त्याची कबुली यंदाच्या मार्च महिन्यात दिली आहे. प्रतिदिन २० किमी रस्त्यांची बांधणी करण्याचे लक्ष्य दुरापास्त असल्याचे या समितीचे म्हणणे आहे. जेमतेम १० किमीचा रस्ता प्रतिदिन बांधता येत आहे. रस्ते उभारणीचे काम करीत असलेल्या भारतीय राष्ट्रीय महामार्ग प्राधिकरणाकडे (एनएचएआय) निधीची वानवाही नाही. तरीही हे लक्ष्य साध्य होत नसल्याचे केंद्र सरकारचे म्हणणे आहे. असे असतानाही येत्या पाच वर्षांत रस्ते, विमानतळे आणि बंदरे यांच्या उभारणीसाठी केंद्र सरकारने एक पद्म डॉलरची तजवीज केली आहे. असो, मुद्दा आहे की वाहन खरेदी जसजशी वाढत आहे, तसतशी रस्त्यांची अवस्था वाईट होत चालली आहे.
नवी दिल्लीत नुकत्याच पार पडलेल्या ऑटोमोटिव्ह परिषदेत एलएमसी ऑटोमोटिव्ह या जागतिक संशोधन संस्थेने नेमके याच मद्दय़ावर बोट ठेवले. भारतात दरवर्षी कार-दुचाकी विक्री वाढते आहे. विशेषत: ग्रामीण भागात ही विक्री लक्षणीय आहे. मात्र, त्या तुलनेत इथल्या रस्त्यांची अवस्था प्रशंसा करण्यासारखी नक्कीच नाही, असे निरीक्षण या संस्थेने नोंदवले आहे. २०२० पर्यंत ११ दशलक्ष कार, एसयूव्ही आणि हलक्या वजनाचे ट्रक भारतीय रस्त्यांवरून धावणार आहेत. एवढय़ा वाहनांचा बोजा वाहण्याची क्षमता मात्र येथील रस्त्यांची आहे की नाही हे तपासावे लागेल, असे मत या संस्थेचे व्यवस्थापकीय संचालक पीट केली यांनी व्यक्त केले आहे. भारत ही आशियातली दुसऱ्या क्रमांकाची अर्थव्यवस्था आहे. पाश्चिमात्य देशांपेक्षा इथली बाजारपेठ मोठी आहे. त्यामुळेच जागतिक दर्जाच्या कार उत्पादक कंपन्या या ठिकाणी नवनवीन प्रकल्प घेऊन येत आहेत. असे असताना रस्त्यांची उभारणी होणे गरजेचे असल्याचे ते म्हणतात.
सध्या कारखरेदीचे प्रमाण भारतामध्ये प्रतिहजारी केवळ ११ एवढेच असले तरी येत्या काही वर्षांत त्यात लक्षणीय वाढ होण्याचे संकेत आहेत. कार खरेदी करणे हे आता केवळ स्टेटस सिम्बॉल राहिलेले नसून ती तुमची गरज बनली आहे. परंतु रस्त्यांची अवस्था, कनेक्टिव्हिटी आणि महामार्गाचे जाळे उभारण्यात होत असलेली दिरंगाई व त्याच्या साथीला प्रदूषण यामुळे हा वेग थोडा मंदावण्याचा धोका असल्याचे निरीक्षण सोसायटी ऑफ ऑटोमोबाइल मॅन्युफॅक्चर्स या संस्थेने याच परिषदेत नोंदवले. रस्त्यावर अत्याधुनिक कारना बलगाडय़ा, रिक्षा, सायकली यांबरोबरच रस्त्यांना जागोजागी पडलेले खड्डे यांच्याशी शर्यत करीत धावावे लागत असल्याचे या संस्थेचे म्हणणे आहे.
रस्त्यावर होणारे अपघात हेही एक मोठे आव्हान आहे. सरकारी आकडेवारीनुसार २०१० मध्ये एक लाख ३५ हजार ५०० जणांना रस्ते अपघातात प्राण गमवावा लागला तर पाच लाख २७ हजार ५०० जणांना कायमचे जायबंदी व्हावे लागले. याला कारणीभूत असलेल्या अनेक घटकांमध्ये खराब रस्ते हाही एक घटक आहेच. येत्या काही वर्षांत रस्त्यावर धावणार असलेल्या वाहनांची संख्या लक्षात घेता रस्त्यांची नीट उभारणी, महामार्गाचे जाळे वाढवणे, याबरोबरच रस्ता सुरक्षा यांवरील गुंतवणुकीत वाढ होणे गरजेचे असून त्यात सरकारी व खासगी क्षेत्राने पुढाकार घेणे गरजेचे आहे, असा एकंदर सूर या परिषदेत जाणवला. दिवसेंदिवस गाडय़ांची विक्री वाढतच जाणार, त्यामुळे सुस्थितीतील रस्त्यांची उभारणी हे लक्ष्य असणे गरजेचे आहे. त्यातच देशाचे आणि आपलेही हित सामावले आहे.
प्रकल्पांची उभारणी हवी वेळेत
रस्ताबांधणी प्रकल्पही वेळेत होणे गरजेचे आहे. अन्यथा त्यांचा खर्च वाढून अंतिमत: त्याचा फटका ग्राहकांनाच बसतो. अलीकडेच बांधून पूर्ण झालेला महत्त्वाचा रस्ता प्रकल्प म्हणजे नवी दिल्ली ते आग्रा महामार्ग. सहा पदरी असलेला हा महामार्ग रस्ता उभारणी क्षेत्रात मलाचा दगड ठरावा. मात्र, हा प्रकल्प पूर्ण करण्यासाठी तब्बल नऊ वष्रे लागली. हा कालापव्यय टाळून दररोज २० किमी रस्ता उभारणीचे उद्दिष्ट कठोरपणे राबवले तर कठीण काहीच नाही. कारण आपल्याकडे मनुष्यबळाची कमतरता नाही.