स्टे-फिट : भरपूर खा आणि बारीक व्हा! Print

(उत्तरार्ध)
वृषाली मेहेंदळे - This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it

वेटलॉस करणं आणि झालेला वेटलॉस मेन्टेन करणं हे तुम्हाला वाटतं तितकं अवघड अजिबात नाही. त्यासाठी फूड सप्लिमेंट्स, हाय-टेक पद्धतीचे व्यायाम, वेट ट्रेनिंग, मोनो किंवा फॅड डाएटिंग, कॅलरींची गणितं यांची कशाचीही गरज नाही. आपल्या सुदैवानं भारतीय आहार पद्धतींमध्ये कार्ब-प्रोटीन-व्हिटॅमिन्सचं संतुलन परिपूर्ण प्रकारे सांभाळलं जातं. ‘भरपूर (संतुलित, घरगुती, समाधानकारक आहार) खा आणि (योग्य पण ‘माफक’ व्यायाम करून) बारीक व्हा’ हे माझं शुद्ध भारतीय, बिनखर्चाचं आणि अत्यंत परिणामकारक टेक्निक मी थोडक्यात समजावून सांगते.
व्यायाम- रोज किमान तासभर व्यायाम झालाच पाहिजे. त्यामध्ये २०-२५ मिनिटं कार्डिओ, १०-१५ मिनिटं स्ट्रेचिंग आणि उरलेला वेळ फ्रीहॅण्ड फ्लोअर एक्झरसाइज करावेत. मॉडरेट इन्टेन्सिटी आणि लाँगर डय़ुरेशनचे (४० ते ६० मिनिटं) व्यायाम भरभर वेटलॉस करतात. व्यायामाबद्दल या सदरातून मी बरीच माहिती दिली आहे, त्यामुळे इथं विस्तारानं लिहीत नाही. आहार- आहार नियोजनाबाबत आजवरची तुमची
सगळी माहिती, अनुभव, मतं; तसंच घरातले कॅलरी चार्ट्स, किचन वेईंग स्केल, सप्लिमेंट्सचे डबे हे सगळं काही दिवस बाजूला ठेवा. आहाराच्या बाबतीत आपल्याला काय वाटतं, यापेक्षा आपल्या शरीराची गरज काय आणि किती आहे, ते ओळखा. जेवताना फक्त चवीपेक्षा पोटाच्या (शरीराच्या) गरजेला प्राधान्य द्या. फक्त चवीसाठी जेवलात तर जाडी नक्की वाढेल. आपल्या पारंपरिक आहारांवर आणि आहार पद्धतीवर पूर्ण विश्वास ठेवा.
दमदमीत ब्रेकफास्ट आणि लंच चुकवू नका. दिवसाकाठच्या एकूण आहारापैकी निम्म्यापेक्षा जास्त आहार याच दोन वेळेत घ्या. ४।।-५ वाजता संत्री, मोसंबी, पेर, डाळिंब, अंजीर, पपई, सफरचंद यापैकी दोन फळं खा. रात्रीचा आहार मात्र हलका ठेवा, म्हणजे भुकेपेक्षा चार घास कमीच खा. व्यायाम सुरू केल्यावर कॅलरी बर्नआऊट वाढतो म्हणून भूकही वाढते. त्या वेळी आहारही त्याच प्रमाणात वाढवा. कॅलरी बर्नआऊट वाढवला आणि आहार तितकाच ठेवला तर शरीरात कॅलरींचा तुटवडा मोठय़ा प्रमाणात वाढेल. अशा वेळी शरीर जास्त प्रमाणात फॅट जाळून हा तुटवडा भरून काढेल आणि आपला वेटलॉस लवकर होईल हा समज चुकीचा आहे. उलट हा तुटवडा रोजच मोठय़ा प्रमाणात व्हायला लागला तर शरीर फॅटलॉस कमी करेल, तुम्हाला फटीग येईल आणि त्यानंतरच्या स्टेजमध्ये फॅट स्टोअरेज अजूनच वाढायला लागेल. परंतु कॅलरी बर्नआऊटच्या प्रमाणात कॅलरी इर्नटेकही वाढवला, तर कॅलरी डेफिसिट नॉमिनल राहील आणि शरीर हळूहळू फॅटलॉस सुरू करेल. तसंच काही कारणानं दोन-चार दिवस व्यायाम झाला नाही, तर आहारही थोडासा कमी करा. हे टेक्निक समजावून सांगायला अवघड आहे, पण महिनाभर करून पाहा, तुम्हाला रिझल्ट नक्की मिळतील. माझ्या मेंबर्सचे व्यायाम मी हळूहळू वाढवते आणि आहारही त्याच प्रमाणात वाढवते. त्यामुळे व्यायाम वाढला तरीही त्यांना थकवा येत नाही, वेटलॉस भरभर होतो आणि तो नंतरही टिकतो.
आपलं शरीर हे बँकेतलं पिग्मी सेव्हिंग्ज अकाऊंट आहे असं समजा. आपण रोज आहार घेतो म्हणजे रोज थोडे थोडे पैसे जमा करतो आणि कॅलरी खर्च करतो, म्हणजे रोज पैसे काढतो. कोणत्याही बचत खात्यात मिनिमम बॅलन्स आवश्यक असतो, तो म्हणजे शरीर जिवंत राहण्यासाठी लागणारी किमान ऊर्जा असते. या अकाऊंटवर जितकी जास्त रक्कम शिल्लक राहील त्या प्रमाणात आपल्याला जास्त व्याज मिळतं. हे व्याज म्हणजे शरीरात जमणारं फॅट (जाडी) आहे.
वीज बिल, टेलिफोन बिल, घरभाडं, गाडीचा हप्ता ही किमान गरजेची देणी म्हणजे दैनंदिन हालचालींसाठी आणि श्वसन, पचन, तापमान नियंत्रण अशा अंतर्गत क्रियांसाठी लागणारी किमान ऊर्जा असते. आपण अकाऊंटवर पैसे भरो अथवा न भरो, ही देणी रोजच्या रोज अगदी वेळेवर द्यावीच लागतात. ती थांबवता येत नाहीत. म्हणजेच, आपण आहार घेतला किंवा उपासमार केली तरीही शरीराला किमान आवश्यक ऊर्जा खर्च करावीच लागते.
आपल्या या अकाऊंटवर बँक मॅनेजरचं म्हणजे आपल्या मेंदूचं पूर्ण नियंत्रण असतं. आपल्या खात्यावरची रक्कम मिनिमम बॅलन्सपेक्षा खाली जाणार नाही याची तो सतत काळजी घेतो. त्यामुळे दर वेळी पैसे काढताना (कॅलरी बर्नआऊट करताना) मॅनेजर बॅलन्स रक्कम पाहून त्याप्रमाणे प्राधान्यक्रम ठरवतो. वर लिहिलेली किमान आवश्यक देणी ही नेहमीच टॉप प्रायॉरिटीवर येतात. खात्यावर जमा रक्कम (आहार) वाढली आणि पैसे काढले (कॅलरी बर्नआऊट) गेले नाहीत तर शिल्लक रक्कम वाढते. म्हणजेच बँक बॅलन्स वाढतो. त्यामुळे मॅनेजर आपल्या अकाऊंटवर त्या प्रमाणात जास्त व्याज (एक्सेस फॅट) जमा करतो म्हणजेच जाडी आणि वजन वाढते.
आता याच्या नेमकं उलट आपण उपासमार करतो, कमी खातो म्हणजेच कॅलरी इन्टेक कमी करतो; परंतु वर लिहिलेली किमान आवश्यक देणी तर देणं भागच असतं. अशा वेळी मॅनेजर ती सगळी देणी देऊन झाल्यावर जर काही ऊर्जा शिल्लक राहिली तरच ती तुमच्या बाह्य़ हालचालींना किंवा व्यायामासाठी पुरवतो. म्हणून कमी आहार घेणाऱ्यांना अकाली थकवा येतो, गळून गेल्यासारखं वाटतं आणि व्यायाम करायला एनर्जीच राहात नाही. कमी खाणं जेव्हा बराच काळ सुरू राहातं, तेव्हा तुमच्या खर्चीक स्वभावामुळे मॅनेजरला ही किमान देणी द्यायलाही त्रास पडतो. मग तो मिनिमम बॅलन्सची पातळी वाढवतो. म्हणजे मोजक्या आहारातून मिळालेली ऊर्जा जास्तीतजास्त साठवून (कम्पल्सरी सेव्हिंग) ठेवायला लागतो. म्हणून अति कमी आहार घेतला तर जाडी वाढते.