स्टे-फिट : काय बाई खाऊ, कशी मी खाऊ? Print

वृषाली मेहेंदळे , शुक्रवार , १९ ऑक्टोबर २०१२
This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it

लाडू, चिवडा, चकल्या, शंकरपाळे, कडबोळी असे दिवाळीतले फराळाचे सगळेच पदार्थ तेलकट, चमचमीत आणि मसालेदार असल्यामुळे जाडी वाढवणारे आहेत. म्हणजे हे पदार्थ अजिबात खायचे नाहीत का? किंवा हे पदार्थ खाऊनही वजन वाढणार नाही यासाठी काय करावे?
- रेखा चोरघे, पुणे.
उत्तर : रेखाताई, हे सगळे पदार्थ जाडी आणि वजन वाढवणारेच आहेत असा सरसकट आरोप त्यांच्यावर ठेवू नका! मला स्वत:ला हे सगळे पदार्थ अतिशय आवडतात. मी तर ते खातेच, शिवाय माझ्या मेंबर्सनाही दिवाळी स्पेशल डाएटमध्ये हे पदार्थ खायला सांगते! ‘सगळं खा पण थोडंच खा’ या प्रिन्सिपलवरचं माझं दिवाळी स्पेशल डाएट ही माझ्या मेंबर्सना मोठीच पर्वणी असते!
आश्चर्य वाटलं ना? संक्रांतीला तीळ आणि गूळ, होळीला पुरण, गणपतीत मोदक आणि दिवाळीत चकल्या-लाडू-चिवडा; अशा प्रत्येक सणवाराच्या पदार्थाची आखणी आपल्या पूर्वजांनी त्या-त्या ऋतूप्रमाणे म्हणजे त्या वेळच्या कॅलरींच्या गरजेप्रमाणे केली आहे. तुम्ही जरी डाएट करत असलात, तरी हे पदार्थ माफक प्रमाणात खायला काहीच हरकत नाही. ‘घरात फराळाचा खमंग वास येतोय आणि मला मात्र त्यातलं काहीही खायचं नाही’ ही भावना जास्त त्रासदायक असते. त्याऐवजी सकाळी किंवा दुपारी फराळाचे पदार्थ अगदी थोडे-थोडे खा. बाकीचा रोजचा आहार म्हणजे पोळी-भात-ब्रेड-भाकरी थोडी कमी करून त्याऐवजी दिवसभरात सॅलड आणि फळं जास्त खा आणि मुख्य म्हणजे दिवाळी असली तरी व्यायाम टाळू नका. रात्री मात्र फराळाचे पदार्थ खाऊ नका. उलट मी तर म्हणेन की सलग तीन-चार दिवस दिवाळीचा  फराळ घेणार असलात, घरात पक्वान्नाचे बेत असले तर त्या १०-१५ दिवसांत व्यायाम थोडा जास्तच करा. म्हणजे वजन अजिबात वाढणार नाही. एखादा अत्यंत आवडीचा पदार्थ अजिबात खायचा नाही म्हटलं की त्यावरची वासना जास्तच अनावर होते. अशा वेळी जबरदस्तीनं मन मारण्यात काहीही अर्थ नसतो. त्यापेक्षा आपल्या आवडीचा पदार्थ थोडा खाऊन समाधानी व्हायला शिकलं, तर सगळे पदार्थ आनंदानं खाताही येतात आणि त्यांचा त्रासही होत नाही आणि एकदा ही सवय कायमची लावली, की ‘डाएट’ असं वेगळं काही करावंच लागत नाही! म्हणून मी म्हणते, खाण्यासाठी जगू नका, जगण्यासाठी खा!
प्रश्न : व्यायामानंतर शवासन करा किंवा कूलडाऊन करा असं फिटनेसवरच्या बऱ्याच पुस्तकांमध्ये लिहिलेलं असतं. परंतु आजवर मी तरी कुठल्याही जिममध्ये लोक शवासन करताना पाहिलेले नाहीत. त्याचा खरंच उपयोग होतो का? आणि काय होतो? शवासन किती वेळ करावं?
- अमित वाघोलीकर, चिंचवड
उत्तर : मागे एका सदरात मी यावर लिहिलं होतं. आज परत सांगते. अनेकांना हे व्यायामानंतरचं झोपणं म्हणजे निव्वळ टाइमपास वाटेल, पण व्यायामानंतर शवासन करणं अत्यंत आवश्यक असतं आणि फायद्याचंही ठरतं. व्यायाम alt
करताना पल्स रेट वाढतो, शरीरातली उष्णता वाढते आणि रक्ताभिसरणाचा वेगही खूप वाढतो. म्हणूनच व्यायाम झाल्यानंतरही बराच वेळ घाम येत राहतो. आपण शवासन करतो म्हणजे कोणतीही शारीरिक हालचाल न करता निश्चलपणे पडून राहतो. त्या वेळी पल्स रेट आणि रक्ताभिसरणाची क्रिया पटकन पूर्ववत व्हायला मोठी मदत होते. व्यायाम करताना हृदय प्रचंड वेगाने काम करते. शवासनामुळे त्यालाही विश्रांती मिळते. शवासन किमान १० मिनिटे किंवा पल्सरेट नॉर्मल होईपर्यंत करावं. शवासनामध्ये हात-पाय न दुमडता उताणं झोपावं. पंख्याखाली किंवा व्यायामाचे कपडे/ स्वेटर काढून शवासन करू नये. शवासनात एका लयीत डीप ब्रीदिंग करावे. श्वासोच्छ्वासावर लक्ष पूर्णपणे केंद्रित करावं. एकेका मिनिटागणिक तुम्हाला श्वासोच्छ्वासाचा वेग म्हणजेच हार्ट रेट कमी होताना जाणवेल. शवासन संपल्यावर उठताना एका कुशीवर वळून सावकाश उठावं. शवासनातून मिळणारी विश्रांती शरीराला खूप फायद्याची ठरते. तुम्ही ज्या जिममध्ये जाता, तिथं कुणी शवासन करत नसतील तर सगळ्यांना ही सवय आवर्जून लावा. ‘शवासनात फालतू वेळ कशाला घालवायचा, तेवढय़ा वेळात आम्ही आंघोळ आणि कपडे करतो’ असं कृपया करू नका. माझ्या सेंटर्समध्ये प्रत्येकानं शवासन केल्याशिवाय आम्ही मेंबर्सना घरी जाऊ देत नाही.